EXW, FCA i DAP różnią się tym, która strona umowy sprzedaży odpowiada za transport oraz za odprawę wywozową i przywozową: przy EXW kupujący odprawia towar na wywóz i na przywóz, przy FCA wywóz odprawia sprzedający, a przy DAP sprzedający dowozi towar do miejsca przeznaczenia, ale odprawę przywozową (cło i VAT) załatwia kupujący. Reguła Incoterms nie zmienia jednak przepisów celnych ani nie zastępuje deklaracji.
Spis treści
W skrócie — czego się dowiesz
- ✓ Kto odprawia towar na wywóz i na przywóz przy EXW, FCA i DAP
- ✓ Czego Incoterms nie regulują i dlaczego nie zastępują przepisów celnych
- ✓ Jak reguła wpływa na wartość celną oraz jakie dokumenty muszą być spójne
Czym są Incoterms i czego nie regulują
Incoterms 2020 to zestaw jedenastu trzyliterowych reguł handlowych Międzynarodowej Izby Handlowej (ICC). Określają one między stronami umowy sprzedaży, kiedy następuje dostawa, kto ponosi koszty i ryzyko oraz kto zajmuje się odprawą wywozową i przywozową. Nie regulują natomiast przeniesienia własności towaru – to trzeba uregulować w umowie (trade.gov).
Incoterms nie zmieniają też prawa celnego. Wobec urzędu zgłoszenie składa deklarant lub jego przedstawiciel, a zasady odpowiedzialności wynikają z przepisów – zobacz różnice między przedstawicielem bezpośrednim i pośrednim. Szerszy przegląd wszystkich reguł znajdziesz w artykule Reguły Incoterms – międzynarodowe warunki sprzedaży.
EXW, FCA i DAP – porównanie
| Reguła | Dostawa i przejście ryzyka | Odprawa wywozowa | Odprawa przywozowa |
|---|---|---|---|
| EXW (Ex Works) | Towar do dyspozycji kupującego u sprzedającego, bez załadunku na pojazd kupującego | Kupujący | Kupujący |
| FCA (Free Carrier) | Przekazanie towaru przewoźnikowi lub osobie wskazanej przez kupującego w uzgodnionym miejscu | Sprzedający | Kupujący |
| DAP (Delivered at Place) | Towar gotowy do rozładunku w uzgodnionym miejscu przeznaczenia (sprzedający go nie rozładowuje) | Sprzedający | Kupujący (cło i VAT) |
EXW: kupujący odpowiada za wywóz
Przy EXW sprzedający tylko udostępnia towar w swoim zakładzie, a kupujący odpowiada za formalności wywozowe. Według ICC może to powodować problemy po obu stronach, np. sprzedawca bywa eksporterem w deklaracji, jeśli kupujący nie ma siedziby w jego kraju, dlatego ICC zachęca, by przy przekraczaniu granicy rozważyć FCA zamiast EXW (ICC Academy).
FCA: sprzedający odprawia wywóz
Przy FCA sprzedający przekazuje towar przewoźnikowi kupującego i w każdej wersji reguły sam dopełnia formalności wywozowych; ryzyko przechodzi na kupującego w chwili przekazania towaru (ICC Academy). Odprawę przywozową nadal zgłasza kupujący.
DAP: dostawa do miejsca przeznaczenia bez odprawy przywozowej
Przy DAP sprzedający organizuje transport i ponosi ryzyko do uzgodnionego miejsca przeznaczenia, ale odprawa przywozowa, cło i VAT należą do kupującego. To częste źródło nieporozumień – jeśli sprzedający ma pokryć także należności przywozowe, potrzebna jest reguła DDP. Różnice omawiamy w artykule DDP czy DAP przy eksporcie do UK.
Incoterms w handlu UK–UE po Brexicie
Reguły Incoterms się nie zmieniły, ale po Brexicie każdy przewóz między UK a UE wymaga dwóch odrębnych zgłoszeń: wywozowego i przywozowego, w dwóch systemach celnych. W praktyce oznacza to, że w umowie warto nazwać nie tylko regułę i miejsce (np. „FCA Poznań, Incoterms 2020”), lecz także stronę odpowiedzialną za każdą z odpraw – zobacz Eksport do UK – kto odpowiada za odprawę i dokumenty.
Przy imporcie do Wielkiej Brytanii kupujący (lub jego przedstawiciel) potrzebuje brytyjskiego numeru EORI i zgłoszenia w CDS – zobacz jak uzyskać numer EORI w Wielkiej Brytanii. Przy imporcie do UE zgłoszenie przywozowe składa się w państwie członkowskim, a VAT importowy rozlicza się według jego zasad.
Incoterms a wartość celna
Reguła handlowa wpływa na to, ile kosztów transportu zawiera cena. W UE do ceny faktycznie zapłaconej dolicza się koszty transportu i ubezpieczenia oraz załadunku i obsługi do miejsca wprowadzenia towaru na obszar celny Unii (art. 71 ust. 1 lit. e UKC). W UK do wartości celnej wlicza się koszty dostawy do miejsca wprowadzenia towaru na brytyjską granicę (GOV.UK). Dlatego przy DAP warto na fakturze wyodrębnić koszt przewozu po przekroczeniu granicy. Więcej w artykułach Wartość celna towaru – jak ją obliczyć i Wartość celna i DDP w UK.
Dokumenty i checklista przed pierwszą dostawą
- Reguła Incoterms 2020 z nazwanym miejscem dostawy zapisana w umowie i na fakturze.
- Faktura handlowa z wartością transakcyjną i specyfikacja towaru z kodem CN/HS.
- List przewozowy CMR, AWB lub konosament – spójny z fakturą co do towaru i ilości.
- Numery EORI stron, które składają zgłoszenia, oraz – jeśli stosujesz preferencję – dowód pochodzenia.
- Dowód wydania towaru lub dostawy, zależnie od reguły.
Niespójności między fakturą a dokumentem transportowym są jedną z najczęstszych przyczyn wstrzymania odprawy, dlatego sprawdź komplet jeszcze przed załadunkiem. W UE dokumenty i informacje związane z formalnościami celnymi przechowuje się co najmniej 3 lata (art. 51 Unijnego Kodeksu Celnego); w UK dokumenty towarów zgłoszonych do HMRC przechowuje się 4 lata, a dokumentację VAT co najmniej 6 lat (GOV.UK).
Podsumowanie
Wybór między EXW, FCA i DAP rozstrzyga o podziale kosztów, ryzyka i odpraw między stronami umowy, ale nie zdejmuje obowiązków wobec urzędu. Przy przewozach przez granicę zwykle bezpieczniejsze jest FCA niż EXW. Jeśli nie wiesz, którą regułę wpisać do umowy z kontrahentem w UK lub UE, skontaktuj się z nami – sprawdzimy, kto powinien złożyć które zgłoszenie. Zobacz także nasze usługi.
Podstawa prawna i źródła
Najczęstsze pytania
Czym różni się EXW od FCA w kontekście odprawy wywozowej?
Przy EXW formalności wywozowe spadają na kupującego, co przy kupującym spoza kraju sprzedawcy bywa kłopotliwe. Przy FCA wywóz zawsze odprawia sprzedający, a ryzyko przechodzi na kupującego w chwili przekazania towaru przewoźnikowi. Dlatego ICC zachęca, by przy przekraczaniu granicy rozważyć FCA zamiast EXW.
Kto odpowiada za odprawę przywozową przy regule DAP?
Kupujący. Przy DAP sprzedający dowozi towar do uzgodnionego miejsca przeznaczenia i ponosi koszty oraz ryzyko do tego momentu, ale nie rozładowuje towaru i nie odprawia go na przywóz. Cło, VAT i zgłoszenie przywozowe należą do kupującego, dlatego w umowie warto wskazać, kto zlecił agencję celną.
Czym DAP różni się od DDP?
Przy DDP sprzedający odprawia towar na przywóz i opłaca należności przywozowe, a przy DAP robi to kupujący. W handlu z UK oznacza to, że przy DDP to sprzedający musi zadbać o zgłoszenie przywozowe w UK, więc to decyzja organizacyjna, nie tylko cenowa.
Jakie dokumenty są potrzebne do odprawy wywozowej przy FCA?
Zwykle faktura handlowa z wartością transakcyjną, specyfikacja towaru z kodem CN/HS, dokument transportowy (CMR, AWB lub konosament) oraz numer EORI eksportera. Dowód pochodzenia jest potrzebny tylko wtedy, gdy kupujący chce skorzystać z preferencji celnej.
Czy Brexit zmienił reguły Incoterms?
Nie, reguły są takie same. Zmieniło się to, że przewóz między UK a UE wymaga dwóch zgłoszeń – wywozowego i przywozowego – w dwóch systemach celnych, więc w umowie trzeba jasno wskazać, która strona odpowiada za każde z nich.
Czy reguła Incoterms wpływa na wartość celną?
Pośrednio tak. W UE do ceny dolicza się koszty transportu i ubezpieczenia do miejsca wprowadzenia towaru na obszar celny Unii (art. 71 ust. 1 lit. e UKC), a w UK koszty dostawy do brytyjskiej granicy. Zakres kosztów zawartych w cenie zależy od reguły, więc faktura powinna je wyodrębniać.
Powiązane poradniki
Masz podobną sprawę? Zapytaj agencję celną
Opisz towar lub pojazd, trasę i termin. Odpowiadamy w dni robocze, zwykle tego samego dnia.
Coś poszło nie tak. Spróbuj ponownie albo napisz do nas e-mail lub na WhatsApp.