Wartość celna towaru – jak ją obliczyć krok po kroku

Powiększ

Czym jest wartość celna

Wartość celna towaru to kwota, od której organ celny nalicza należności celne przywozowe oraz VAT importowy. Zasady jej ustalania określa Unijny Kodeks Celny (rozporządzenie (UE) nr 952/2013) w art. 69–76 oraz rozporządzenie wykonawcze (UE) 2015/2447. Prawidłowe ustalenie wartości celnej ma bezpośredni wpływ na wysokość zobowiązań podatkowych – jej zaniżenie lub zawyżenie jest jednym z najczęstszych powodów kontroli i korekt po odprawie. W Polsce podstawą opodatkowania VAT z tytułu importu jest wartość celna powiększona o należne cło (oraz akcyzę, jeśli występuje) – art. 30b ustawy o VAT.

Metoda wartości transakcyjnej

Podstawową i najczęściej stosowaną metodą jest metoda wartości transakcyjnej (art. 70 UKC) – wartością celną jest cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedawany w celu wywozu na obszar celny Unii, skorygowana zgodnie z art. 71 i 72 UKC. Zgodnie z art. 70 ust. 3 UKC metodę tę stosuje się, jeżeli łącznie spełnione są cztery warunki: (1) brak ograniczeń w dysponowaniu towarem lub jego użytkowaniu przez kupującego – z trzema wyjątkami przewidzianymi w przepisie; (2) sprzedaż lub cena nie podlegają warunkom, których wartości nie można ustalić; (3) żadna część dochodu z odsprzedaży, dysponowania lub użytkowania towaru przez kupującego nie przypada sprzedającemu – chyba że można ją odpowiednio doliczyć; (4) kupujący i sprzedający nie są powiązani albo powiązanie nie wpłynęło na cenę.

Jeżeli metody wartości transakcyjnej nie można zastosować, art. 74 UKC przewiduje metody zastępcze stosowane w ustalonej kolejności: wartość transakcyjna towarów identycznych, wartość transakcyjna towarów podobnych, metoda dedukcyjna (oparta na cenie odsprzedaży w UE), metoda kalkulacyjna (oparta na kosztach produkcji), a na końcu metoda rezerwowa. Na wniosek zgłaszającego kolejność metody dedukcyjnej i kalkulacyjnej może zostać odwrócona.

Co dolicza się do wartości celnej

Zgodnie z art. 71 UKC, do ceny faktycznie zapłaconej lub należnej dolicza się m.in.:

• koszty transportu i ubezpieczenia przywożonych towarów do miejsca wprowadzenia ich na obszar celny Unii (zasada zbliżona do CIF – cost, insurance, freight);
• koszty załadunku i obsługi związane z transportem do tego miejsca;
• prowizje od sprzedaży i koszty pośrednictwa (z wyjątkiem prowizji od zakupu);
• koszty opakowań i pakowania;
• wartość towarów i usług dostarczonych przez kupującego bezpłatnie lub po obniżonej cenie w związku z produkcją towaru (tzw. assists – np. materiały, narzędzia, matryce, formy, prace projektowe wykonane poza Unią);
• tantiemy i opłaty licencyjne związane z towarem, jeśli stanowią warunek sprzedaży;
• wartość części dochodu z odsprzedaży, dysponowania lub użytkowania towaru, która przypada sprzedającemu.

Jeżeli transport odbywa się bezpłatnie lub środkiem transportu należącym do kupującego, koszty transportu i tak dolicza się do wartości celnej – według taryf frachtowych zwykle stosowanych dla danego rodzaju transportu (art. 138 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego (UE) 2015/2447).

Co nie wchodzi do wartości celnej

Artykuł 72 UKC wymienia elementy, których nie wlicza się do wartości celnej, m.in.: koszty transportu towaru po jego wprowadzeniu na obszar celny Unii, koszty budowy, montażu i konserwacji poniesione po przywozie, odsetki z tytułu pisemnej umowy finansowania zakupu (gdy cena została faktycznie zapłacona, a stopa procentowa nie przekracza poziomu rynkowego), prowizje od zakupu oraz cło i inne opłaty należne w Unii z tytułu przywozu lub sprzedaży towaru. W praktyce warto, by te koszty były wyraźnie wykazane w dokumentach (np. odrębną pozycją na fakturze), co ułatwia ich udokumentowanie przy odprawie i kontroli.

Przeliczanie kursu waluty

Gdy elementy służące do ustalenia wartości celnej są wyrażone w walucie innej niż waluta danego państwa członkowskiego, przelicza się je na tę walutę po kursie wymiany ustalonym zgodnie z art. 53 UKC: stosuje się kurs z przedostatniej środy miesiąca, który obowiązuje przez cały następny miesiąc (art. 146 rozporządzenia wykonawczego (UE) 2015/2447); w Polsce kursy te publikuje NBP. Nie stosuje się kursu z dnia zapłaty faktury ani kursu bankowego z rozliczenia handlowego.

Przykład obliczenia wartości celnej

Załóżmy, że polska firma kupuje od brytyjskiego dostawcy maszynę za 20 000 GBP na warunkach EXW (odbiór z magazynu dostawcy). Do wartości celnej trzeba doliczyć: koszt transportu z magazynu w UK do granicy UE, koszt ubezpieczenia przesyłki na tym odcinku oraz ewentualną prowizję pośrednika handlowego, jeśli była płacona odrębnie od ceny towaru. Jeśli w umowie zastrzeżono, że kupujący musi zapłacić także opłatę licencyjną za oprogramowanie sterujące maszyną jako warunek zakupu, tę opłatę również dolicza się do wartości celnej. Suma tych elementów, przeliczona na złote po kursie obowiązującym w miesiącu przyjęcia zgłoszenia, stanowi podstawę naliczenia cła i VAT importowego.

Wartość celna a metody zastępcze w praktyce

Metody zastępcze stosuje się stosunkowo rzadko – głównie wtedy, gdy towar jest przekazywany nieodpłatnie (np. próbki, gwarancyjna wymiana części) albo gdy transakcja odbywa się między podmiotami powiązanymi, a organ celny zakwestionuje wpływ powiązania na cenę. W takich sytuacjach warto przygotować dokumentację potwierdzającą wartość rynkową towaru – np. cenniki stosowane wobec niezależnych kontrahentów, wyceny rzeczoznawcy lub dane o kosztach produkcji – aby móc zastosować metodę wartości transakcyjnej towarów identycznych lub podobnych zamiast trudniejszej metody kalkulacyjnej.

Dane o wartości celnej w zgłoszeniu

Dane dotyczące wartości celnej – cenę, doliczenia, odliczenia i informacje o ewentualnych powiązaniach stron – podaje się w elektronicznym zgłoszeniu celnym. Warto mieć przygotowaną pełną kalkulację wartości, a nie tylko końcową kwotę z faktury: organ celny może zażądać jej uzasadnienia, a rzetelna kalkulacja skraca ewentualną kontrolę po odprawie.

Wartość celna przy różnych warunkach dostawy (Incoterms)

Zastosowane warunki dostawy (Incoterms) mają bezpośredni wpływ na to, jakie koszty trzeba samodzielnie doliczyć do wartości celnej. Przy warunkach EXW lub FCA importer musi doliczyć praktycznie cały koszt transportu i ubezpieczenia do granicy UE, bo cena z faktury go nie obejmuje. Przy warunkach CIF koszty transportu i ubezpieczenia do portu/miejsca przeznaczenia są już wliczone w cenę, więc dodatkowa korekta dotyczy zwykle tylko odcinka od portu wyładunku do faktycznego miejsca wprowadzenia towaru na obszar celny Unii, jeśli są to różne punkty. Przy warunkach DDP cena sprzedawcy obejmuje już cło i podatki kraju przywozu – ponieważ cła i opłaty należne w Unii z tytułu przywozu nie wchodzą do wartości celnej (art. 72 UKC), trzeba je odliczyć od ceny, aby nie zawyżyć podstawy naliczenia cła i VAT.

Dokumentacja potwierdzająca wartość celną

Organ celny może zażądać przedstawienia nie tylko faktury handlowej, ale też umowy sprzedaży, korespondencji handlowej, dokumentów przewozowych, polis ubezpieczeniowych i dowodów zapłaty, aby zweryfikować, czy zadeklarowana wartość celna odpowiada rzeczywistej cenie transakcyjnej i czy uwzględniono wszystkie wymagane dopłaty. Kompletowanie tej dokumentacji już na etapie zakupu towaru, a nie dopiero na żądanie kontrolujących, znacząco skraca czas ewentualnego postępowania wyjaśniającego.

Towary o wysokiej wartości: zestaw danych i punkty ryzyka

Przy drogich towarach błąd w wartości celnej oznacza wysoką kwotę cła i VAT, dlatego dane zgłoszenia muszą być spójne od faktury po dokumenty przewozowe. Zgłoszenie obejmuje m.in.: numer EORI importera, kod towaru (CN w UE, kod z Trade Tariff w UK), cenę towaru z faktury, kraj pochodzenia, dane o środku transportu oraz odniesienie do dokumentów poprzednich, jeżeli towar był wcześniej objęty inną procedurą.

Przed przybyciem towaru dane bezpieczeństwa przekazuje przewoźnik, sam lub przez osobę trzecią (np. agencję celną): do Wielkiej Brytanii jako zgłoszenie Safety and Security GB (S&S GB) do HMRC (gov.uk – Making an entry summary declaration), do UE jako przywozową deklarację skróconą (ENS), której wymaga art. 127 unijnego kodeksu celnego. Zgłoszenie celne składa się w systemie kraju przeznaczenia (CDS w UK, system celny KAS w Polsce), a organ może zwolnić towar, zażądać dokumentów albo przeprowadzić kontrolę fizyczną. Najczęstsze punkty ryzyka to:

• rozbieżność między fakturą, Incoterms i ubezpieczeniem – np. cena DAP bez rozbicia kosztów transportu i ubezpieczenia na odcinek do miejsca wprowadzenia towaru na obszar celny i odcinek po nim;
• brak dowodu zapłaty lub umowy, jeżeli urząd zakwestionuje cenę;
• preferencyjne pochodzenie bez właściwego dowodu – zob. oświadczenie o pochodzeniu i system REX.

Wartość celna po stronie brytyjskiej

W Wielkiej Brytanii podstawową metodą jest również wartość transakcyjna (Method 1) – jej podstawą jest s.16 Taxation (Cross-border Trade) Act 2018. Do ceny zapłaconej lub należnej dolicza się m.in. koszty transportu i ubezpieczenia do miejsca wprowadzenia towaru do UK, opakowanie, prowizje sprzedaży oraz opłaty licencyjne będące warunkiem sprzedaży, a wyłącza m.in. cło importowe i koszty transportu po wprowadzeniu towaru do UK (gov.uk – Customs valuation, Method 1). Zasady są zbliżone do unijnych, bo obie strony opierają się na Porozumieniu WTO w sprawie ustalania wartości celnej, jednak szczegóły wytycznych HMRC i sposób zgłaszania wartości w systemie CDS różnią się od unijnych. Firma handlująca w obu kierunkach powinna sprawdzić wytyczne HMRC osobno dla importu do Wielkiej Brytanii. Pamiętaj też, że wartość dla VAT importowego w UK liczy się inaczej niż wartość celna – dolicza się do niej cło i inne opłaty płatne przy przywozie (gov.uk – How to value goods for import VAT).

Przechowywanie dokumentów i korekta błędów po odprawie

W UE dokumenty i informacje związane ze zgłoszeniem trzeba przechowywać co najmniej 3 lata, co do zasady od końca roku, w którym przyjęto zgłoszenie (art. 51 UKC). W Wielkiej Brytanii HMRC wymaga 4 lat dla towarów zgłoszonych do HMRC i co najmniej 6 lat dla dokumentacji VAT; w razie postępowania karnego jako dowód mogą posłużyć dokumenty sprzed 10 lat (gov.uk – Archiving your trade documents). Do archiwum należą faktury, umowy, dowody zapłaty, kalkulacje wartości i korespondencja z dostawcą – to one są podstawą obrony podczas kontroli następczej.

Błąd wykryty po odprawie warto skorygować jak najszybciej; zasady opisujemy w artykułach korekta i unieważnienie zgłoszenia celnego oraz co zrobić przy błędzie w deklaracji.

Zobacz też powiązane poradniki

• Jak obliczyć cło i VAT przy imporcie z UK
• Wartość celna i DDP w UK – najczęstsze błędy
• Kod HS: jak znaleźć właściwy kod towaru

Jeśli masz wątpliwości, jak prawidłowo ustalić wartość celną swojego towaru, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania