Przedstawicielstwo bezpośrednie to działanie agencji w imieniu i na rzecz klienta, a pośrednie – we własnym imieniu, ale na rzecz klienta (art. 18 UKC). Różnica przesądza o tym, kto jest zgłaszającym i kto odpowiada za dług celny: przy pośrednim solidarnie agencja i klient, przy bezpośrednim co do zasady tylko klient.
Spis treści
- W skrócie
- Przedstawicielstwo celne – co to jest i kiedy z niego korzystać?
- Przedstawicielstwo bezpośrednie a pośrednie – tabela porównawcza
- Kim jest przedstawiciel celny?
- Na czym polega przedstawicielstwo bezpośrednie?
- Czy w przedstawicielstwie bezpośrednim agencja w ogóle odpowiada?
- Na czym polega przedstawicielstwo pośrednie?
- Kto odpowiada za dług celny – porównanie obu modeli w UE?
- Czy przedstawiciel pośredni odpowiada także za VAT importowy?
- Dlaczego firma spoza UE musi korzystać z przedstawiciela pośredniego?
- Jak to wygląda w Wielkiej Brytanii?
- Na co zwrócić uwagę w umowie z agencją celną?
- Kiedy wybrać przedstawicielstwo bezpośrednie, a kiedy pośrednie?
- Jak ustanowić przedstawiciela celnego?
- Co się dzieje, gdy w zgłoszeniu jest błąd?
- Przykłady z praktyki UK–UE
- Źródła
W skrócie
- Bezpośrednie: przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz zleceniodawcy; pośrednie: we własnym imieniu, ale na rzecz zleceniodawcy (art. 18 ust. 1 UKC).
- Przedstawiciel musi ujawnić organowi celnemu, że działa jako przedstawiciel, i wskazać, czy to przedstawicielstwo bezpośrednie czy pośrednie. Kto nie zgłosi, że działa jako przedstawiciel, albo działa bez umocowania, jest traktowany jako działający we własnym imieniu i na własną rzecz (art. 19 ust. 1 UKC).
- Dłużnikiem jest zgłaszający; przy przedstawicielstwie pośrednim także osoba, na rzecz której złożono zgłoszenie (art. 77 ust. 3 UKC). Kilku dłużników odpowiada solidarnie (art. 84 UKC).
- Podmiot spoza UE zwykle korzysta z przedstawicielstwa pośredniego, bo zgłaszający musi mieć siedzibę w UE (art. 170 ust. 2–3 UKC).
- W UK: przy bezpośrednim odpowiada co do zasady wyłącznie zleceniodawca, przy pośrednim – obie strony solidarnie (HMRC, „Customs debt liability”).
Przedstawicielstwo celne – co to jest i kiedy z niego korzystać?
Przedstawicielstwo celne to ustanowienie osoby (zwykle agencji celnej), która wobec organów celnych wykonuje czynności i formalności przewidziane w prawie celnym w twoim imieniu lub na twoją rzecz. Zasady ogólne zawiera art. 18 rozporządzenia (UE) nr 952/2013 (UKC): każda osoba może ustanowić przedstawiciela celnego, a przedstawicielstwo może być bezpośrednie albo pośrednie. To, który tryb wybierzesz, określa, kto jest zgłaszającym – a od tego zależy, kto odpowiada za dług celny.
Przedstawicielstwo bezpośrednie a pośrednie – tabela porównawcza
| Kryterium | Bezpośrednie | Pośrednie |
|---|---|---|
| Definicja (art. 18 ust. 1 UKC) | przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby | przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby |
| Kto jest zgłaszającym | zleceniodawca (agencja występuje jako jego przedstawiciel) | agencja – to ona podpisuje zgłoszenie jako strona |
| Dług celny w przywozie (art. 77 ust. 3 UKC) | dłużnikiem jest zgłaszający, czyli zleceniodawca | dłużnikiem jest zgłaszający oraz osoba, na której rzecz dokonano zgłoszenia |
| Odpowiedzialność | co do zasady zleceniodawca; agencja tylko w wyjątkach, np. gdy dostarczyła dane, o których fałszywości wiedziała lub powinna była wiedzieć | solidarna – organ może dochodzić należności od każdego dłużnika (art. 84 UKC) |
| Upoważnienie (art. 19 UKC) | organ może zażądać dowodu pełnomocnictwa; przy regularnie działającym przedstawicielu nie żąda go za każdym razem, jeśli ten może go przedstawić na wniosek | jak obok |
| Podmiot spoza UE | zwykle nie wystarcza – zgłaszający musi mieć siedzibę w UE (art. 170 UKC) | rozwiązanie typowe – zgłaszającym jest przedstawiciel z siedzibą w UE |
| UK (HMRC) | odpowiada wyłącznie zleceniodawca (wyjątek: jasne instrukcje i umyślny lub nieuzasadniony błąd agenta) | odpowiadają solidarnie agent i zleceniodawca |
Tabela pokazuje różnice w stosunku do organu celnego. Wewnętrzne rozliczenia między klientem a agencją regulują umowa i prawo cywilne.
Kim jest przedstawiciel celny?
Przedstawiciel celny to osoba (zwykle agencja celna), która w twoim imieniu wykonuje czynności i formalności przewidziane w przepisach celnych – składa zgłoszenia, odpowiada na wezwania organu, uczestniczy w kontrolach. Zasady ogólne określa art. 18 rozporządzenia (UE) nr 952/2013 (UKC). Przedstawiciel celny co do zasady musi mieć siedzibę na obszarze celnym UE, a państwa członkowskie mogą określić warunki świadczenia takich usług (art. 18 ust. 2–3 UKC). Wybór modelu przedstawicielstwa jest decyzją strategiczną, bo przekłada się na odpowiedzialność finansową.
Na czym polega przedstawicielstwo bezpośrednie?
Przy przedstawicielstwie bezpośrednim przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby. W zgłoszeniu to zleceniodawca figuruje jako zgłaszający, a agencja – jako jego przedstawiciel. Konsekwencje:
- dłużnikiem celnym jest co do zasady zleceniodawca,
- agencja co do zasady nie jest w tym trybie dłużnikiem celnym – w UE może się nim stać m.in. wtedy, gdy przekazała do zgłoszenia informacje, o których fałszywości wiedziała lub powinna była wiedzieć (art. 77 ust. 3 zd. 3 UKC),
- zleceniodawca musi posiadać numer EORI i – w UE – siedzibę w UE (jak uzyskać EORI).
Czy w przedstawicielstwie bezpośrednim agencja w ogóle odpowiada?
Tak, ale w wąskim zakresie. Art. 77 ust. 3 UKC stanowi, że dłużnikiem jest również osoba, która dostarczyła dane do zgłoszenia i wiedziała lub powinna była wiedzieć, że są nieprawdziwe – dotyczy to także przedstawiciela bezpośredniego. W UK HMRC opisuje to podobnie: przedstawiciel bezpośredni może stać się współodpowiedzialny solidarnie, gdy zleceniodawca dał jasne instrukcje, a agent popełnił umyślny lub nieuzasadniony błąd.
Na czym polega przedstawicielstwo pośrednie?
Przy przedstawicielstwie pośrednim przedstawiciel działa we własnym imieniu, ale na rzecz innej osoby. To agencja jest zgłaszającym i podpisuje zgłoszenie jako strona. Przedstawiciel musi w tym trybie wykazywać zgodność z warunkami nałożonymi na zgłaszających oraz dysponować zabezpieczeniem, jeśli procedura tego wymaga (zob. gwarancja celna). Ten model wybiera się, gdy zleceniodawca nie ma siedziby w UE albo gdy chce skorzystać z zabezpieczenia agencji.
Art. 19 ust. 1 UKC: osoba, która nie zgłosi, że działa jako przedstawiciel celny, albo działa jako przedstawiciel bez umocowania, jest traktowana jako działająca we własnym imieniu i na własną rzecz. Błąd w zgłoszeniu lub w pełnomocnictwie może więc zmienić sytuację prawną stron.
Kto odpowiada za dług celny – porównanie obu modeli w UE?
| Element | Przedstawicielstwo bezpośrednie | Przedstawicielstwo pośrednie |
|---|---|---|
| W czyim imieniu | zleceniodawcy | własnym (agencji) |
| Zgłaszający | zleceniodawca | agencja (przedstawiciel) |
| Dłużnik celny (art. 77 ust. 3) | zgłaszający (zleceniodawca) | zgłaszający oraz osoba, na rzecz której złożono zgłoszenie |
| Zakres odpowiedzialności | co do zasady zleceniodawca | solidarna (art. 84 UKC) |
Art. 77 ust. 3 UKC stanowi, że dłużnikiem jest zgłaszający, a w przypadku przedstawicielstwa pośredniego także osoba, na rzecz której złożono zgłoszenie. Art. 84 uzupełnia to zasadą solidarności – organ może dochodzić należności od każdej z odpowiedzialnych osób. Dla porządku: relacje wewnętrzne (kto komu zwraca) regulują umowa i prawo cywilne.
Czy przedstawiciel pośredni odpowiada także za VAT importowy?
W wyroku z 12 maja 2022 r. w sprawie C-714/20 (U.I.) Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że sam status zgłaszającego nie czyni przedstawiciela pośredniego solidarnie odpowiedzialnym za VAT z tytułu importu – taką odpowiedzialność może wprowadzić tylko wyraźny i jednoznaczny przepis krajowy. Konsekwencje dla praktyki zależą więc od krajowych przepisów podatkowych i umowy – dlatego w umowie z agencją warto wprost określić, kto rozlicza VAT z odroczeniem i kto ponosi ryzyko jego niedopłaty.
Dlaczego firma spoza UE musi korzystać z przedstawiciela pośredniego?
Wynika to z art. 170 ust. 2 UKC: zgłaszający musi mieć siedzibę w UE, a wyjątki z ust. 3 obejmują m.in. tranzyt, odprawę czasową i zgłoszenia składane okazjonalnie. Firma spoza Unii, np. brytyjska, nie składa więc zgłoszenia sama, tylko przez przedstawiciela, który zgłasza we własnym imieniu (przedstawicielstwo pośrednie). W praktyce to jedna z częstszych podstaw ustanawiania agencji jako zgłaszającego w imporcie z UK do UE.
Jak to wygląda w Wielkiej Brytanii?
Wytyczne HMRC „Customs debt liability” (gov.uk) opisują zasady odpowiedzialności za dług celny w UK:
- przedstawiciel bezpośredni – za dług odpowiada wyłącznie zleceniodawca; przedstawiciel może stać się współodpowiedzialny solidarnie, gdy zleceniodawca przekazał jasne instrukcje, a przedstawiciel popełnił umyślny lub nieuzasadniony błąd,
- przedstawiciel pośredni – odpowiadają obie strony solidarnie.
Według wytycznych HMRC („Check what you need to consider before getting someone to deal with customs for you”) firma bez siedziby w UK, która importuje towary do Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia), może ustanowić wyłącznie przedstawiciela pośredniego, a agent musi mieć siedzibę w UK do celów celnych. Jeśli Twoja firma ma siedzibę w Polsce i wysyła towar do UK, musisz więc zadbać o przedstawiciela po brytyjskiej stronie. Szerzej o odprawie w UK: odprawa celna z UK i agencja celna w Anglii. HMRC wskazuje też, że pisemne instrukcje dla przedstawiciela muszą pokazywać, czy działa on bezpośrednio czy pośrednio, a przedstawiciel musi mieć siedzibę w UK (gov.uk, „Appoint someone to deal with customs on your behalf”).
Na co zwrócić uwagę w umowie z agencją celną?
- rodzaj przedstawicielstwa przewidziany dla każdej operacji (bezpośrednie czy pośrednie),
- zakres pełnomocnictwa i jego forma,
- zasady przekazywania dokumentów i danych do zgłoszenia – błąd w danych od klienta to najczęstsze źródło sporów,
- rozliczanie cła, VAT-u i kosztów zabezpieczenia między stronami,
- procedurę korekt i reakcję na wezwania organu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie spornej skonsultuj się z doradcą podatkowym lub adwokatem.
Kiedy wybrać przedstawicielstwo bezpośrednie, a kiedy pośrednie?
Wybór zależy od kilku czynników. Przedstawicielstwo bezpośrednie sprawdza się, gdy zleceniodawca ma siedzibę w UE, własny numer EORI i potrzebne zabezpieczenie lub gdy odpowiedzialność za dług celny chce zachować po swojej stronie. Przedstawicielstwo pośrednie jest rozwiązaniem koniecznym dla firm spoza UE i wygodnym dla tych, które chcą skorzystać z zabezpieczenia agencji. W zamian trzeba liczyć się z tym, że agencja – jako współdłużnik – będzie wymagać rozliczeń i może zabezpieczać się umownie, np. zaliczkami lub limitami.
Jak ustanowić przedstawiciela celnego?
Ustanowienie przedstawiciela następuje przez udzielenie pełnomocnictwa określającego zakres umocowania i rodzaj przedstawicielstwa. W dokumentacji należy zachować:
- pełnomocnictwo lub umowę z wyraźnym wskazaniem trybu (bezpośredni lub pośredni),
- dane identyfikacyjne stron, w tym numery EORI,
- instrukcje dotyczące konkretnych odpraw – w UK od ich przestrzegania zależy odpowiedzialność przedstawiciela bezpośredniego,
- korespondencję potwierdzającą przekazane dane i dokumenty do zgłoszenia.
W razie kontroli te dokumenty pozwalają ustalić, kto i na jakiej podstawie złożył zgłoszenie oraz kto odpowiada za ewentualne nieprawidłowości.
Co się dzieje, gdy w zgłoszeniu jest błąd?
Jeżeli błąd wynika z nieprawdziwych danych lub dokumentów przekazanych przez zleceniodawcę, odpowiedzialność wobec organu ponosi zgłaszający (w przedstawicielstwie pośrednim – agencja wraz ze zleceniodawcą), a rozliczenia wewnętrzne wynikają z umowy. Gdy błąd powstał po stronie przedstawiciela, np. przez odstępstwo od instrukcji, zleceniodawca może dochodzić od niego roszczeń na gruncie umowy. Dlatego warto dokumentować, co zostało przekazane i kiedy. W przypadku kontroli lub decyzji o dopłacie należy działać szybko – szczegóły postępowania zależą od okoliczności, a spór o odpowiedzialność wymaga indywidualnej oceny.
Przykłady z praktyki UK–UE
Polska firma sprzedaje towar do klienta w Wielkiej Brytanii i chce, aby odprawę eksportową w UE oraz importową w UK obsłużyła agencja. Po stronie UE firma jako eksporter z siedzibą w Unii może ustanowić przedstawiciela bezpośredniego lub pośredniego. Po stronie UK, skoro nie ma tam siedziby, zgłoszenie importowe złoży przedstawiciel pośredni, a odpowiedzialność wobec HMRC ponosić będą solidarnie agencja i importer. W sytuacji odwrotnej – import z UK do Polski, gdy sprzedawcą jest brytyjska firma – to polski nabywca (importer) lub działająca na jego rzecz agencja jest zgłaszającym w UE, a brytyjski dostawca co do zasady nie może zgłaszać towarów samodzielnie (wyjątki z art. 170 ust. 3 UKC).
Przy tranzycie z UK do Polski zasady wyboru przedstawiciela omawiamy w artykule o tranzycie T1 z UK do Polski. Dlatego już na etapie zawierania kontraktu handlowego warto ustalić, kto jest importerem formalnym (importer of record) i jak będą rozliczane cło, VAT i koszty odprawy – często już wybrana reguła Incoterms przesądza o tym, kto zorganizuje odprawę i stanie się zgłaszającym.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) nr 952/2013 – art. 18, 19, 77, 84, 170 (EUR-Lex)
- Regulation (EU) No 952/2013 – legislation.gov.uk
- Customs debt liability – gov.uk
- Appoint someone to deal with customs on your behalf – gov.uk
- Check what you need to consider before getting someone to deal with customs for you – gov.uk
- Wyrok TSUE z 12.05.2022, C-714/20 (EUR-Lex)
- Cła – Krajowa Administracja Skarbowa (podatki.gov.pl)
Potrzebujesz przedstawiciela celnego dla odpraw UK–UE? Skontaktuj się z nami – agencja celna zarejestrowana w CDS, nr EORI UK.
Najczęstsze pytania
Czym różni się przedstawicielstwo bezpośrednie od pośredniego?
W bezpośrednim przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz zleceniodawcy, w pośrednim – we własnym imieniu, ale na rzecz zleceniodawcy (art. 18 UKC).
Co to jest przedstawicielstwo celne?
To ustanowienie osoby (np. agencji celnej), która wobec organów celnych działa w twoim imieniu lub na twoją rzecz. Art. 18 UKC wyróżnia przedstawicielstwo bezpośrednie i pośrednie.
Kto jest dłużnikiem celnym przy przedstawicielstwie pośrednim?
Zgodnie z art. 77 ust. 3 UKC dłużnikiem jest zgłaszający oraz osoba, na rzecz której złożono zgłoszenie. Odpowiadają solidarnie (art. 84 UKC).
Czy przedstawiciel pośredni odpowiada za VAT importowy?
Według wyroku TSUE w sprawie C-714/20 sam status zgłaszającego nie czyni przedstawiciela pośredniego odpowiedzialnym za VAT importowy – wymaga to wyraźnego i jednoznacznego przepisu krajowego. Za cło odpowiada solidarnie (art. 77 ust. 3 i art. 84 UKC).
Dlaczego firma spoza UE potrzebuje przedstawiciela pośredniego?
Zgłaszający powinien mieć siedzibę w UE (art. 170 ust. 2–3 UKC), więc podmiot spoza Unii składa zgłoszenie przez przedstawiciela działającego we własnym imieniu.
Jak wygląda odpowiedzialność za dług celny w UK?
Według wytycznych HMRC przy przedstawicielstwie bezpośrednim odpowiada wyłącznie zleceniodawca – przedstawiciel może stać się współodpowiedzialny, gdy mimo jasnych instrukcji popełnił umyślny lub nieuzasadniony błąd; przy pośrednim odpowiadają obie strony solidarnie.
Powiązane poradniki
Masz podobną sprawę? Zapytaj agencję celną
Opisz towar lub pojazd, trasę i termin. Odpowiadamy w dni robocze, zwykle tego samego dnia.
Coś poszło nie tak. Spróbuj ponownie albo napisz do nas e-mail lub na WhatsApp.