Gwarancja celna – co to jest, kiedy jest wymagana i jakie są jej rodzaje

Czym jest gwarancja celna

Gwarancja celna, zwana w przepisach zabezpieczeniem, to instrument finansowy, który zabezpiecza organ celny przed ryzykiem, że należności celne, VAT i akcyza związane z towarem nie zostaną uregulowane. Unijny Kodeks Celny (rozporządzenie (UE) nr 952/2013, dalej UKC) reguluje ją w Tytule III Rozdział 2 – „Zabezpieczenie potencjalnego lub istniejącego długu celnego" (art. 89–100 UKC). Zabezpieczenie może dotyczyć długu celnego, który już powstał (np. po odprawie z odroczonym terminem płatności), albo długu, który dopiero może powstać (np. w trakcie procedury specjalnej, zanim towar zostanie rozliczony).

Kiedy gwarancja celna jest wymagana

Obowiązek złożenia zabezpieczenia powstaje przede wszystkim, gdy towar obejmowany jest procedurą specjalną lub gdy należności są odraczane. W praktyce dotyczy to:

• procedury tranzytu unijnego i wspólnego (T1/T2, NCTS) – zabezpieczenie długu, który może powstać w trakcie przewozu towaru niewspólnotowego przez obszar celny;
• składowania celnego i wolnych obszarów celnych;
• odprawy czasowej i uszlachetniania czynnego/biernego;
• odroczonej płatności cła i podatków (art. 108–109 UKC) – zabezpieczenie kwoty, która ma zostać zapłacona w terminie późniejszym;
• tymczasowego składowania towarów przed nadaniem im przeznaczenia celnego.

Organ celny może odstąpić od żądania zabezpieczenia, jeśli kwota długu celnego jest niższa niż próg statystyczny określony w przepisach wykonawczych, albo gdy zgłaszający korzysta ze zwolnienia przysługującego posiadaczom pozwolenia AEOC (upoważniony przedsiębiorca w zakresie uproszczeń celnych).

Rodzaje zabezpieczeń

Zabezpieczenie pojedyncze

Zabezpieczenie pojedyncze (ang. individual guarantee) obejmuje jedną, konkretną operację celną – np. jeden przewóz tranzytowy albo jedno zgłoszenie objęcia procedurą specjalną. Może przyjąć formę depozytu w gotówce, poręczenia udzielonego przez bank, ubezpieczyciela lub inną instytucję finansową uznaną przez organ celny, albo w niektórych przypadkach kuponu gwarancyjnego wystawianego dla tranzytu.

Zabezpieczenie generalne

Zabezpieczenie generalne (ang. comprehensive guarantee) pozwala pokryć jednym poręczeniem wiele operacji celnych i kilka rodzajów długu celnego jednocześnie. Wymaga pozwolenia organu celnego (art. 95 UKC) i podlega okresowej weryfikacji wypłacalności wnioskodawcy. Firmy o dobrej historii celnej i finansowej mogą uzyskać:

• obniżenie kwoty referencyjnej zabezpieczenia (np. do 50% lub 30%),
• całkowite zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia – zwykle zastrzeżone dla podmiotów posiadających świadectwo AEOC.

Gwarancja celna w tranzycie

W procedurze tranzytu (unijnego T1/T2 oraz wspólnego na podstawie Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej, obejmującej też Wielką Brytanię, Szwajcarię i kraje EFTA) zabezpieczenie jest rejestrowane w systemie NCTS i powiązane z konkretnym Głównym Zobowiązanym (principal). Przewoźnik lub agencja celna działająca jako główny zobowiązany musi dysponować ważnym numerem GRN (Guarantee Reference Number) zabezpieczenia generalnego albo pojedynczym zobowiązaniem gwarancyjnym (voucher), zanim otworzy operację tranzytową. Bez ważnego zabezpieczenia system NCTS nie pozwoli na rozpoczęcie przewozu, a towar nie opuści urzędu wyjścia.

Strona brytyjska: Customs Comprehensive Guarantee (CCG)

W Wielkiej Brytanii odpowiednikiem zabezpieczenia generalnego jest Customs Comprehensive Guarantee (CCG). Zgodnie z wytycznymi HMRC, CCG jest wymagana m.in. dla odroczonej płatności cła i VAT importowego (deferment account) oraz dla korzystania z procedur specjalnych, takich jak tranzyt wspólny czy magazyn celny. HMRC ocenia sytuację finansową wnioskodawcy i może obniżyć wymaganą kwotę zabezpieczenia dla podmiotów o dobrej historii zgodności (AEO lub porównywalny status zaufania). Przedsiębiorcy działający po obu stronach kanału powinni pamiętać, że unijne i brytyjskie zabezpieczenia są odrębnymi instrumentami – gwarancja złożona w UE nie pokrywa operacji objętych brytyjskim systemem celnym i odwrotnie.

Jak uzyskać zabezpieczenie generalne

Wniosek o pozwolenie na stosowanie zabezpieczenia generalnego składa się do właściwego urzędu celno-skarbowego (w UE) lub do HMRC (w UK), wskazując przewidywaną kwotę referencyjną długu celnego oraz proponowanego poręczyciela. Organ weryfikuje wiarygodność finansową wnioskodawcy i wydaje pozwolenie z określoną kwotą referencyjną, którą przedsiębiorca musi na bieżąco monitorować – przekroczenie limitu blokuje możliwość otwierania kolejnych operacji celnych do czasu uzupełnienia zabezpieczenia lub podwyższenia limitu.

Kwota referencyjna nie jest ustalana dowolnie – organ celny szacuje ją na podstawie planowanej liczby operacji, wartości towarów oraz stawek celnych i podatkowych właściwych dla najbardziej obciążonych pozycji w portfelu przedsiębiorcy. W praktyce warto zgłaszać realistyczne, lekko zawyżone prognozy wolumenu, bo zbyt niska kwota referencyjna oznacza częste „zapchanie" limitu i konieczność wstrzymywania kolejnych zgłoszeń do czasu jego odblokowania po rozliczeniu wcześniejszych operacji.

Poręczyciel i forma zabezpieczenia

Poręczycielem może być bank, towarzystwo ubezpieczeniowe lub inna instytucja finansowa zaakceptowana przez organ celny, działająca na terenie Unii (dla zabezpieczeń unijnych) lub uprawniona do działania na rynku brytyjskim (dla CCG). Poręczyciel zobowiązuje się solidarnie z dłużnikiem do zapłaty kwoty zabezpieczonego długu na pierwsze żądanie organu celnego. Alternatywą jest depozyt gotówkowy złożony bezpośrednio na rachunek organu celnego – rozwiązanie prostsze administracyjnie, ale mniej elastyczne finansowo, bo zamraża środki obrotowe firmy na czas obowiązywania zabezpieczenia.

Najczęstsze błędy przy zabezpieczeniach celnych

W praktyce agencji celnych najczęściej powtarzają się trzy problemy: po pierwsze, firmy nie monitorują na bieżąco stopnia wykorzystania kwoty referencyjnej i dowiadują się o jej wyczerpaniu dopiero wtedy, gdy zgłoszenie zostaje odrzucone; po drugie, pozwolenie na zabezpieczenie generalne wygasa lub wymaga odnowienia, a firma nie składa wniosku o przedłużenie z odpowiednim wyprzedzeniem; po trzecie, przedsiębiorcy mylą zabezpieczenie tranzytowe z zabezpieczeniem stosowanym przy odprawie ostatecznej – to odrębne pozwolenia, nawet jeśli poręczycielem jest ten sam bank.

Zwrot i zwolnienie zabezpieczenia

Zabezpieczenie zostaje zwolnione, gdy dług celny wygaśnie, zostanie zapłacony w całości albo organ celny stwierdzi, że nie powstanie (np. procedura tranzytu zakończyła się prawidłowym zamknięciem w urzędzie przeznaczenia). Do czasu formalnego zamknięcia operacji – np. potwierdzenia w systemie NCTS, że towar dotarł do urzędu przeznaczenia – zabezpieczenie pozostaje zablokowane, nawet jeśli towar fizycznie już dotarł do odbiorcy. Dlatego terminowe rozliczenie dokumentów tranzytowych (potwierdzenie przybycia, zamknięcie procedury) ma bezpośredni wpływ na to, jak szybko firma odzyska dostępność limitu zabezpieczenia do kolejnych operacji.

Koszt zabezpieczenia a płynność finansowa firmy

Dla wielu małych i średnich importerów/eksporterów koszt utrzymania zabezpieczenia generalnego – prowizja poręczyciela liczona zwykle jako procent kwoty referencyjnej w skali roku – jest istotnym elementem kalkulacji opłacalności regularnego korzystania z procedur specjalnych. Warto porównać ofertę kilku banków i towarzystw ubezpieczeniowych specjalizujących się w gwarancjach celnych, a także rozważyć, czy uzyskanie statusu AEOC (i związana z tym możliwość obniżenia lub zwolnienia z zabezpieczenia) nie jest w dłuższej perspektywie tańsze niż opłacanie pełnej gwarancji generalnej rok po roku.

Rola agencji celnej przy zabezpieczeniach

Firmy, które nie chcą samodzielnie ustanawiać zabezpieczenia generalnego, mogą korzystać z zabezpieczenia agencji celnej działającej jako przedstawiciel pośredni – wówczas to agencja odpowiada wobec organu celnego za dług celny w ramach swojego pozwolenia, a klient rozlicza się z agencją na warunkach ustalonych w umowie o współpracy. Rozwiązanie to jest szczególnie popularne wśród firm dokonujących odpraw sporadycznie lub o niewielkiej skali, dla których uzyskanie własnego pozwolenia na zabezpieczenie generalne byłoby nieopłacalne administracyjnie i finansowo. Warto jednak sprawdzić zakres odpowiedzialności przewidziany w umowie z agencją, bo to wciąż klient ostatecznie ponosi ekonomiczny ciężar należności, nawet jeśli formalnym dłużnikiem wobec organu jest przedstawiciel.

Zobacz też powiązane poradniki

• Tranzyt celny T1 UK–Polska
• Jak obliczyć cło i VAT przy imporcie z UK
• Jak obliczyć wartość celną towaru

Jeżeli potrzebujesz pomocy przy ustaleniu, czy Twoja operacja wymaga zabezpieczenia celnego, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania