Gwarancja celna – co to jest, kiedy jest wymagana i jakie są jej rodzaje

Czym jest gwarancja celna

Gwarancja celna, zwana w przepisach zabezpieczeniem, to instrument finansowy, który zabezpiecza organ celny przed ryzykiem, że należności celne, VAT i akcyza związane z towarem nie zostaną uregulowane. Unijny Kodeks Celny (rozporządzenie (UE) nr 952/2013, dalej UKC) reguluje ją w art. 89–100 UKC, w rozdziale dotyczącym zabezpieczenia potencjalnego lub istniejącego długu celnego. Zabezpieczenie może dotyczyć długu celnego, który już powstał (np. po odprawie z odroczonym terminem płatności), albo długu, który dopiero może powstać (np. w trakcie procedury specjalnej, zanim towar zostanie rozliczony).

Kiedy gwarancja celna jest wymagana

Obowiązek złożenia zabezpieczenia powstaje przede wszystkim, gdy towar obejmowany jest procedurą specjalną lub gdy należności są odraczane. W praktyce dotyczy to:

• procedury tranzytu unijnego i wspólnego (T1/T2, NCTS) – zabezpieczenie długu, który może powstać w trakcie przewozu towaru niewspólnotowego przez obszar celny;
• procedur specjalnych, np. składowania celnego (art. 211 ust. 3 lit. c UKC);
• odprawy czasowej i uszlachetniania czynnego;
• odroczonej płatności należności (art. 110 UKC) – zabezpieczenie kwoty, która ma zostać zapłacona w terminie późniejszym;
• czasowego składowania towarów przed nadaniem im przeznaczenia celnego (art. 148 ust. 2 lit. c UKC).

Organ celny może odstąpić od żądania zabezpieczenia, jeśli kwota należności nie przekracza progu statystycznego (art. 89 ust. 9 UKC). Posiadacz pozwolenia na zabezpieczenie generalne może ponadto uzyskać obniżenie kwoty lub zwolnienie z zabezpieczenia na zasadach art. 95 UKC (opisanych niżej).

Rodzaje zabezpieczeń

Zabezpieczenie pojedyncze

Zabezpieczenie pojedyncze (ang. individual guarantee) obejmuje jedną, konkretną operację celną – np. jeden przewóz tranzytowy albo jedno zgłoszenie objęcia procedurą specjalną. Zgodnie z art. 92 UKC zabezpieczenie może mieć formę depozytu w gotówce, zobowiązania gwaranta albo innej formy zapewniającej równoważną ochronę.

Zabezpieczenie generalne

Zabezpieczenie generalne (ang. comprehensive guarantee) pozwala pokryć jednym poręczeniem wiele operacji celnych i kilka rodzajów długu celnego jednocześnie. Wymaga pozwolenia organu celnego (art. 95 UKC). Możliwe są ułatwienia:

• dla długów potencjalnych – obniżenie kwoty zabezpieczenia do 50% lub 30% kwoty referencyjnej albo zwolnienie z zabezpieczenia (art. 84 rozporządzenia delegowanego (UE) 2015/2446); warunkiem jest spełnienie kryteriów z art. 39 lit. b i c UKC, a nie posiadanie pełnego statusu AEO,
• dla długów istniejących (np. przy odroczeniu płatności) – obniżenie kwoty zabezpieczenia, dostępne dla posiadaczy statusu AEOC.

Gwarancja celna w tranzycie

W procedurze tranzytu (unijnego T1/T2 oraz wspólnego na podstawie Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej, której stronami są: UE-27, Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria, Turcja, Macedonia Północna, Serbia, Wielka Brytania (od 1.01.2021), Ukraina (od 1.10.2022), Gruzja (od 1.02.2025) oraz Mołdawia i Czarnogóra (od 1.11.2025)) zabezpieczenie jest rejestrowane w systemie NCTS i powiązane z konkretnym Głównym Zobowiązanym (principal). Przewoźnik lub agencja celna działająca jako główny zobowiązany musi dysponować ważnym numerem GRN (Guarantee Reference Number) zabezpieczenia – generalnego lub pojedynczego – zanim otworzy operację tranzytową. Bez ważnego zabezpieczenia system NCTS nie pozwoli na rozpoczęcie przewozu, a towar nie opuści urzędu wyjścia.

Strona brytyjska: Customs Comprehensive Guarantee (CCG)

W Wielkiej Brytanii odpowiednikiem zabezpieczenia generalnego jest Customs Comprehensive Guarantee (CCG). Zgodnie z wytycznymi HMRC jedna autoryzacja CCG może obejmować odroczenie płatności (deferment account), tranzyt, czasowe składowanie i procedury specjalne. Posiadacze statusu AEOC automatycznie korzystają z 30-procentowego obniżenia zabezpieczenia przy odroczeniu płatności. Przedsiębiorcy bez statusu AEO składają wniosek na formularzu CCG1F, dołączając sprawozdania finansowe za 3 lata. Przedsiębiorcy działający po obu stronach kanału powinni pamiętać, że unijne i brytyjskie zabezpieczenia są odrębnymi instrumentami – gwarancja złożona w UE nie pokrywa operacji objętych brytyjskim systemem celnym i odwrotnie.

Jak uzyskać zabezpieczenie generalne

Wniosek o pozwolenie na stosowanie zabezpieczenia generalnego składa się do właściwego urzędu celno-skarbowego (w UE) lub do HMRC (w UK), wskazując przewidywaną kwotę referencyjną długu celnego oraz proponowanego poręczyciela. Organ weryfikuje wiarygodność finansową wnioskodawcy i wydaje pozwolenie z określoną kwotą referencyjną, którą przedsiębiorca musi na bieżąco monitorować – przekroczenie limitu blokuje możliwość otwierania kolejnych operacji celnych do czasu uzupełnienia zabezpieczenia lub podwyższenia limitu.

Kwota referencyjna nie jest ustalana dowolnie – organ celny szacuje ją na podstawie planowanej liczby operacji, wartości towarów oraz stawek celnych i podatkowych właściwych dla najbardziej obciążonych pozycji w portfelu przedsiębiorcy. W praktyce warto zgłaszać realistyczne, lekko zawyżone prognozy wolumenu, bo zbyt niska kwota referencyjna oznacza częste „zapchanie" limitu i konieczność wstrzymywania kolejnych zgłoszeń do czasu jego odblokowania po rozliczeniu wcześniejszych operacji.

Poręczyciel i forma zabezpieczenia

W UE gwarantem jest osoba trzecia mająca siedzibę na obszarze celnym Unii, zatwierdzona przez organ celny – chyba że jest to akredytowany bank lub ubezpieczyciel (art. 94 UKC). Gwarant zobowiązuje się na piśmie do zapłaty zabezpieczonej kwoty długu celnego. Wymogi wobec gwaranta dla CCG określa HMRC. Alternatywą jest depozyt gotówkowy złożony bezpośrednio na rachunek organu celnego – rozwiązanie prostsze administracyjnie, ale mniej elastyczne finansowo, bo zamraża środki obrotowe firmy na czas obowiązywania zabezpieczenia.

Najczęstsze błędy przy zabezpieczeniach celnych

W praktyce agencji celnych najczęściej powtarzają się trzy problemy: po pierwsze, firmy nie monitorują na bieżąco stopnia wykorzystania kwoty referencyjnej i dowiadują się o jej wyczerpaniu dopiero wtedy, gdy zgłoszenie zostaje odrzucone; po drugie, zobowiązanie gwaranta (np. gwarancja bankowa) wygasa, a firma nie odnawia go z odpowiednim wyprzedzeniem; po trzecie, przedsiębiorcy zakładają, że zabezpieczenie ustanowione dla jednej procedury (np. tranzytu) automatycznie pokrywa inne operacje – tymczasem zakres zabezpieczenia i kwoty referencyjnej wynika z treści pozwolenia.

Zwrot i zwolnienie zabezpieczenia

Zabezpieczenie zostaje zwolnione, gdy dług celny wygaśnie, zostanie zapłacony w całości albo organ celny stwierdzi, że nie powstanie (np. procedura tranzytu zakończyła się prawidłowym zamknięciem w urzędzie przeznaczenia). Do czasu formalnego zamknięcia operacji – np. potwierdzenia w systemie NCTS, że towar dotarł do urzędu przeznaczenia – zabezpieczenie pozostaje zablokowane, nawet jeśli towar fizycznie już dotarł do odbiorcy. Dlatego terminowe rozliczenie dokumentów tranzytowych (potwierdzenie przybycia, zamknięcie procedury) ma bezpośredni wpływ na to, jak szybko firma odzyska dostępność limitu zabezpieczenia do kolejnych operacji.

Koszt zabezpieczenia a płynność finansowa firmy

Dla wielu małych i średnich importerów/eksporterów koszt utrzymania zabezpieczenia generalnego – prowizja poręczyciela liczona zwykle jako procent kwoty referencyjnej w skali roku – jest istotnym elementem kalkulacji opłacalności regularnego korzystania z procedur specjalnych. Warto porównać ofertę kilku banków i towarzystw ubezpieczeniowych specjalizujących się w gwarancjach celnych, a także rozważyć, czy spełnienie kryteriów z art. 39 lit. b i c UKC lub uzyskanie statusu AEOC (i związana z tym możliwość obniżenia lub zwolnienia z zabezpieczenia) nie jest w dłuższej perspektywie tańsze niż opłacanie pełnej gwarancji generalnej rok po roku.

Rola agencji celnej przy zabezpieczeniach

Firmy, które nie chcą samodzielnie ustanawiać zabezpieczenia generalnego, mogą korzystać z zabezpieczenia agencji celnej działającej jako przedstawiciel pośredni – wówczas to agencja odpowiada wobec organu celnego za dług celny w ramach swojego pozwolenia, a klient rozlicza się z agencją na warunkach ustalonych w umowie o współpracy. Rozwiązanie to jest szczególnie popularne wśród firm dokonujących odpraw sporadycznie lub o niewielkiej skali, dla których uzyskanie własnego pozwolenia na zabezpieczenie generalne byłoby nieopłacalne administracyjnie i finansowo. Warto jednak sprawdzić zakres odpowiedzialności przewidziany w umowie z agencją, bo to wciąż klient ostatecznie ponosi ekonomiczny ciężar należności, nawet jeśli formalnym dłużnikiem wobec organu jest przedstawiciel.

Zobacz też powiązane poradniki

• Tranzyt celny T1 UK–Polska
• Jak obliczyć cło i VAT przy imporcie z UK
• Jak obliczyć wartość celną towaru

Jeżeli potrzebujesz pomocy przy ustaleniu, czy Twoja operacja wymaga zabezpieczenia celnego, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania