Deklaracja ENS: co to jest i kiedy jest wymagana? Terminy dla UE i UK

ENS, czyli deklaracja ENS (przywozowa deklaracja skrócona, ang. entry summary declaration, zwana też deklaracją bezpieczeństwa), to elektroniczne zgłoszenie danych bezpieczeństwa, które trzeba złożyć przed wprowadzeniem towarów na obszar celny UE lub do Wielkiej Brytanii. Termin zależy od rodzaju transportu: w ruchu drogowym do UE najpóźniej godzinę przed przybyciem towarów do urzędu pierwszego wprowadzenia, a do Wielkiej Brytanii – co najmniej 2 godziny przed przybyciem przy promie RoRo i 1 godzinę przed przybyciem do terminalu Eurotunelu w Coquelles.

Co to jest ENS?

ENS to zestaw danych o przesyłce (kto wysyła, kto odbiera, co jest w ładunku, jakim środkiem transportu i którędy towar wjedzie), który organy celne dostają przed przybyciem towaru. Na tej podstawie przeprowadzają analizę ryzyka pod kątem bezpieczeństwa. W prawie UE ten dokument to „przywozowa deklaracja skrócona” (art. 127 unijnego kodeksu celnego), a w kontekście Wielkiej Brytanii mówi się o „entry summary declaration” lub „safety and security declaration”. W praktyce to ta sama idea: wyprzedzające zgłoszenie bezpieczeństwa, a nie odprawa celna.

Ta sama deklaracja występuje pod kilkoma nazwami: deklaracja ENS, przywozowa deklaracja skrócona, deklaracja wstępna albo deklaracja bezpieczeństwa (ang. safety and security declaration, S&S). „Dokument ENS” nie jest papierowym formularzem, tylko komunikatem elektronicznym – w S&S GB w formacie XML – po którego przyjęciu system nadaje numer referencyjny MRN (movement reference number). Na podstawie danych z ENS brytyjskie służby celne wskazują przesyłki, które chcą kontrolować po przybyciu, a przy kontenerowym transporcie morskim dalekiego zasięgu – także takie, których nie należy ładować na statek (GOV.UK).

ENS to nie to samo co pełne zgłoszenie celne: nie służy do rozliczenia cła i VAT. To, czy ENS obejmuje każdy przewóz, wyjaśniamy w osobnym artykule: czy deklaracja ENS dotyczy każdego transportu.

Dwa systemy: UE (ICS2) i Wielka Brytania (S&S GB)

Źródła: Komisja Europejska – ICS2, Making an entry summary declaration (GOV.UK).

ENS do UE: ICS2

Zgodnie z art. 127 unijnego kodeksu celnego towary wprowadzane na obszar celny Unii obejmuje się przywozową deklaracją skróconą, którą składa przewoźnik. Niezależnie od tego może ją złożyć importer, odbiorca lub inna osoba, w której imieniu działa przewoźnik, a także każda osoba zdolna przedstawić towary urzędowi celnemu wprowadzenia (rozporządzenie (UE) nr 952/2013, art. 127). Deklarację składa się w urzędzie celnym pierwszego wprowadzenia.

Transport drogowy i kolejowy dołączył do ICS2 w ramach tzw. wersji 3: decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2023/2879 wyznaczyła okno wdrożenia dla przewoźników drogowych i kolejowych od 1 kwietnia 2025 r., z ostatecznym terminem 1 września 2025 r. (decyzja (UE) 2023/2879). Komisja Europejska podaje ponadto, że od 1 czerwca 2026 r. (koniec tymczasowych odstępstw dla NCTS faza 6) wszystkie przesyłki wjeżdżające na terytorium UE jakimkolwiek środkiem transportu powinny mieć ważny ENS – złożony bezpośrednio w ICS2 albo, w państwach, które z tego skorzystały, w połączonej deklaracji tranzytowej NCTS fazy 6. Tło wdrożenia opisujemy w artykułach ICS2 dla transportu drogowego, ICS2 Release 3 i transport drogowy oraz ICS2 i NCTS-P6 w 2026.

ENS do Wielkiej Brytanii: S&S GB

GOV.UK wymaga złożenia ENS dla towarów przewożonych do Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja i Walia) przed ich przybyciem; deklarację można złożyć do 200 dni wcześniej. Za dopilnowanie złożenia odpowiada przewoźnik. Tymczasowe zwolnienie z ENS dla towarów importowanych z UE zakończyło się 31 stycznia 2025 r. (Making an entry summary declaration (GOV.UK)). Przy przewozie do Irlandii Północnej z Wielkiej Brytanii lub spoza UE deklarację składa się nie w S&S GB, lecz w ICS2. Różnice między systemami opisujemy w artykule Safety and Security GB czy ICS2 – gdzie złożyć ENS.

ENS do UK od 31 stycznia 2025 r.

Dla towarów przywożonych do Wielkiej Brytanii z UE (i z innych terytoriów, z których deklaracji nie wymagano przed 1 stycznia 2021 r.) obowiązywało tymczasowe zwolnienie z ENS. GOV.UK przedłużył je w październiku 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. i w tym dniu odnotował jego zakończenie. Od 31 stycznia 2025 r. przewoźnik wjeżdżający do Wielkiej Brytanii z Polski czy innego państwa UE musi więc zadbać o ENS w S&S GB, o ile przesyłki nie obejmuje wyjątek opisany niżej. Sam GMR go nie zastępuje (Making an entry summary declaration (GOV.UK)).

Kiedy trzeba złożyć ENS? Terminy według rodzaju transportu

Wjazd do UE (rozporządzenie delegowane (UE) 2015/2446)

Źródło: rozporządzenie delegowane (UE) 2015/2446, art. 105–110 (EUR-Lex, wersja skonsolidowana). Wyjątek siły wyższej opisuje art. 111. Dla ciężarówki wracającej z Wielkiej Brytanii promem oznacza to w praktyce limit 2 godzin przed przybyciem do pierwszego portu UE (art. 110 w zw. z art. 105 lit. c pkt vi). Dla ciężarówki przewożonej wahadłowcem Eurotunelu ten sam art. 110 wskazuje na termin aktywnego środka transportu, czyli w naszej ocenie termin kolejowy z art. 107 – przepis nie wymienia Eurotunelu wprost, więc potwierdź termin z operatorem lub agentem. To minimum prawne, nie plan działania: odrzucenie deklaracji lub żądanie dodatkowych danych wymaga czasu, więc składaj wcześniej.

Wjazd do Wielkiej Brytanii

GOV.UK wymaga złożenia ENS przed przybyciem towarów. Minimalne terminy zawiera brytyjski Customs Technical Handbook:

Źródło: GOV.UK – Customs Technical Handbook: entry summary declarations. Jeśli wpisujesz numer ENS (MRN) do GMR w GVMS, deklarację trzeba złożyć w tym z terminów, który nastąpi wcześniej: minimum czasowe albo zamknięcie odprawy (check-in) w porcie (Making an entry summary declaration (GOV.UK)).

Kiedy ENS nie jest wymagany?

Zgodnie z wytycznymi HMRC zwolnione z ENS są m.in.:

• energia elektryczna przesyłana rurociągiem,
• listy, pocztówki i druki, także na nośnikach elektronicznych,
• towary w bagażu osobistym podróżnych,
• towary zgłaszane ustnie lub przez czynność, jeśli nie są przewożone na podstawie umowy przewozu (np. puste naczepy, kontenery i opakowania),
• przesyłki pocztowe przewożone zgodnie z przepisami UPU,
• kwalifikujące się towary przewożone z Irlandii Północnej do Wielkiej Brytanii.

Lista nie jest wyczerpująca; pełny wykaz zawiera art. 104 rozporządzenia delegowanego 2015/2446, który zwalnia z ENS m.in. towary objęte karnetem ATA lub CPD, jeśli nie są przewożone na podstawie umowy przewozu (art. 104 ust. 1 lit. p) (Customs Technical Handbook, GOV.UK). W naszej ocenie większość przesyłek handlowych jest objęta obowiązkiem – szczegóły w artykule czy deklaracja ENS dotyczy każdego transportu.

Kto składa ENS: przewoźnik, spedytor czy agencja?

• Wjazd do UE: przewoźnik, a także importer, odbiorca lub inna osoba, w której imieniu działa przewoźnik (art. 127 ust. 4 kodeksu).
• Wjazd do Wielkiej Brytanii: obowiązek spoczywa na przewoźniku, czyli operatorze aktywnego środka transportu, którym towary wjeżdżają do kraju. Według handbooka HMRC jest to:
  • RoRo z kierowcą (ładunek towarzyszący) – firma transportowa,
  • RoRo bez kierowcy – operator promu,
  • transport drogowy przez Eurotunel – firma transportowa,
  • transport kolejowy – operator pociągów towarowych upoważniony do prowadzenia pociągu przez tunel pod Kanałem La Manche,
  • transport morski – firma żeglugowa, która zawarła umowę przewozu i wystawiła konosament,
  • transport lotniczy – linia lotnicza, czyli wystawca lotniczego listu przewozowego.
• Agent lub przedstawiciel: może złożyć ENS za przewoźnika (GOV.UK podaje jako przykład agenta celnego), ale tylko za jego wiedzą i zgodą. Prawna odpowiedzialność za dopilnowanie złożenia pozostaje po stronie przewoźnika, a za poprawność danych zwykle odpowiada ten, kto składa deklarację.
• Nie dubluj: jeśli zarówno przewoźnik, jak i osoba trzecia złożą ENS na tę samą przesyłkę, organy celne mogą wykorzystać obie deklaracje do analizy ryzyka albo przyjąć deklarację przewoźnika, a nie osoby trzeciej. Ustalcie na piśmie, kto składa.

Jak złożyć ENS krok po kroku

1. Ustal kierunek i system. Wjazd do UE = ICS2, wjazd do Wielkiej Brytanii = S&S GB.
2. Ustal, kto jest przewoźnikiem i kto składa ENS. Zapisz to w umowie lub zleceniu.
3. Sprawdź EORI i dostęp do systemu. W UE potrzebny jest EORI wydany przez państwo członkowskie, w Wielkiej Brytanii EORI GB, jeśli firma nie ma tam siedziby.
4. Zbierz dane i dokumenty (lista poniżej).
5. Złóż ENS elektronicznie w terminie – przez własne lub dostawcy oprogramowanie (komunikat XML w S&S GB; ICS2 przez STI/STP).
6. Odbierz numer MRN i sprawdź, czy system nie wystawił uwag lub żądania dodatkowych danych.
7. Popraw, jeśli dane się zmieniły – w Wielkiej Brytanii deklarację można zmienić do chwili przybycia towarów, ale nie można jej anulować. Korekta nadpisuje pierwotną deklarację, więc musi zawierać komplet danych. Korektą nie można jednak zmienić danych osoby składającej deklarację ani jej przedstawiciela. Gdy trasa się zmieni, a ENS na nowy port nie był złożony, trzeba go złożyć niezwłocznie po decyzji o zmianie, najpóźniej 2 godziny przed przybyciem (S&S GB).

Jakie dane i dokumenty są potrzebne do ENS?

GOV.UK wskazuje, że do ENS potrzebne są dokumenty i licencje dotyczące przywozu, np. konosament (bill of lading), list przewozowy lotniczy (airway bill) oraz faktura handlowa. Do wjazdu do Wielkiej Brytanii musisz też znać: skąd towary jadą, gdzie i kiedy przybędą (kod lokalizacji S&S GB dla portu wjazdu) oraz kto je wysyła i do kogo trafią. Pełna lista danych obowiązkowych, warunkowych i opcjonalnych jest w arkuszu dołączonym do strony Making an entry summary declaration (GOV.UK). W UE Komisja podaje, że kompletny ENS zawiera wszystkie dane właściwe dla danego rodzaju transportu lub modelu biznesowego, a w zależności od ustaleń w łańcuchu dostaw może to być deklaracja pojedyncza lub składana w częściach przez kilka podmiotów.

ENS a GMR: jak są powiązane?

GMR (Goods Movement Reference) to numer z systemu GVMS potrzebny do wjazdu na prom lub w Eurotunel; to osobny dokument i nie zastępuje ENS. Przy wjeździe do Wielkiej Brytanii przez port korzystający z GVMS dodanie numerów MRN ENS do GMR jest opcjonalne, przy przewozie do Irlandii Północnej GOV.UK wskazuje, że należy je dodać. GOV.UK potwierdza także (aktualizacja z 1 września 2025 r.), że można dodać do jednego GMR kilka deklaracji ENS (z UE do Wielkiej Brytanii i z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej). Zobacz: Create a goods movement reference (GOV.UK), GMR a ENS – różnica i numer GMR – jak uzyskać.

Co grozi za brak ENS lub błędy w deklaracji?

Komisja Europejska informuje, że organy celne UE mogą odrzucić niekompletny ENS lub wydać tzw. risk mitigating referrals z żądaniem dodatkowych danych, co może opóźnić przyjęcie towarów, oraz że mogą nakładać administracyjne sankcje za niezgodność z wymogami dotyczącymi danych. Wysokość kar ustalają państwa członkowskie, dlatego jej nie podajemy. W Wielkiej Brytanii handbook HMRC wskazuje na możliwość zatrzymania towarów na granicy i kar na podstawie Customs Safety and Security (Penalty) Regulations 2019: załącznik przewiduje maksymalną karę 1000 funtów dla przewoźnika, który nie złożył ENS w terminie, oraz maksymalnie 1000 funtów dla deklarującego lub jego przedstawiciela celnego (albo obu) za brak wymaganych danych – w brzmieniu obowiązującym od 30 czerwca 2026 r. po zmianie SI 2026/604. Pełne omówienie konsekwencji i kar: co grozi za brak ENS.

A wywóz z Wielkiej Brytanii? Deklaracja EXS

ENS dotyczy wwozu. Przy wywozie towarów z Wielkiej Brytanii poza UK odpowiednikiem jest deklaracja bezpieczeństwa wywozowa (exit summary declaration, EXS). GOV.UK wyjaśnia, że jeśli złożysz pełne zgłoszenie wywozowe (tzw. combined export declaration), osobna EXS nie jest potrzebna; samodzielną EXS składa się w Customs Declaration Service (Making an exit summary declaration (GOV.UK)).

Najczęstsze błędy przy ENS

• Założenie, że jeden system obejmuje oba kierunki. ENS w ICS2 nie zastępuje S&S GB i odwrotnie.
• Nikt nie składa albo składają dwie strony. Ustal w umowie, kto jest odpowiedzialny.
• Składanie w ostatniej chwili. Odrzucenie lub korekta wymagają czasu, a termin to tylko minimum.
• Niespójne dane – opis towaru inny niż w dokumentach przewozowych, brak danych nadawcy lub odbiorcy.
• Zły numer EORI – w UE EORI państwa członkowskiego, w Wielkiej Brytanii EORI GB.
• Pomylenie ENS z GMR lub zgłoszeniem celnym. Żaden z nich nie zastępuje pozostałych.
• Brak korekty po zmianie planu (np. inny port wejścia, inna trasa lub inny przewoźnik) – deklarację trzeba sprostować przed przybyciem towarów.

Praktyczny przykład

Polska firma wysyła naczepą części maszyn do Wielkiej Brytanii promem, a wraca z towarem z Wielkiej Brytanii do Polski. Na trasie do Wielkiej Brytanii ENS składa się w S&S GB co najmniej 2 godziny przed przybyciem (przy Eurotunelu – 1 godzinę przed przybyciem do terminalu w Coquelles), a odpowiada przewoźnik, który może powierzyć to agentowi za swoją zgodą. W drodze powrotnej ładunek wjeżdża do UE, więc potrzebny jest ENS w ICS2: dla ciężarówki na promie limit wynosi 2 godziny przed przybyciem do pierwszego portu UE. Dwa kierunki, dwa systemy, dwa osobne terminy.

Kiedy pomoże agencja celna

Jesteśmy agencją celną zarejestrowaną w CDS, z numerem EORI UK. Pomagamy ustalić, które deklaracje obowiązują na Twojej trasie (eksport do UK, import z UK do Polski), i możemy przygotować ENS za przewoźnika, jeśli to ustalicie. Napisz do nas, podając trasę, rodzaj transportu i ładunek. Koszty usług są na jednej stronie: ile kosztuje odprawa celna UK.

Najczęstsze pytania