W maju 2025 r. Wielka Brytania i Unia Europejska ogłosiły zamiar zawarcia porozumienia sanitarno-fitosanitarnego (SPS), które ma uprościć handel żywnością, roślinami i produktami pochodzenia zwierzęcego. Dla polskich eksporterów wysyłających towary do UK oznacza to potencjalnie głęboką zmianę procedur, kosztów i logistyki. Ten artykuł wyjaśnia, co zostało zapowiedziane, jaki jest aktualny stan prawny i jaka jest ścieżka do wdrożenia.
Czym jest umowa SPS UK-UE i co ogłoszono?
Porozumienie SPS to umowa o wzajemnym uznawaniu standardów bezpieczeństwa żywności oraz kontroli weterynaryjnych i fitosanitarnych. W praktyce oznacza ograniczenie lub zniesienie powielających się kontroli granicznych dla towarów spełniających uzgodnione normy.
19 maja 2025 r. podczas szczytu UK-UE ogłoszono uzgodnienie „Common Understanding” — dokumentu intencyjnego wyznaczającego kierunek negocjacji. To nie jest jeszcze ratyfikowana umowa ani obowiązujące prawo — to zapowiedź i ramy negocjacji.
- UK zobowiązuje się do dynamicznego dostosowywania regulacji SPS do przepisów UE w objętym zakresie
- Zakres: produkty zwierzęce, rośliny, żywność, pasza, pestycydy i regulacje weterynaryjne
- Docelowo wejście w życie w połowie 2027 r. (data nie potwierdzona legislacyjnie — cel ogłoszony przez rząd UK)
Aktualny stan: BTOM i obowiązujące kontrole SPS
Niezależnie od przyszłej umowy, obecnie eksport żywności z Polski do UK podlega pełnemu reżimowi BTOM. Umowa SPS go nie zmienia, dopóki nie zostanie wdrożona.
| Element | Obowiązuje od | Wymóg |
|---|---|---|
| Export Health Certificate (EHC) | 31 stycznia 2024 | Dla produktów zwierzęcych średniego ryzyka z UE do GB |
| Kontrole dok./tożsamości/fizyczne | 30 kwietnia 2024 | Dla produktów zwierzęcych, roślin, HRFNAO średniego/wysokiego ryzyka |
| Common User Charge (CUC) | 30 kwietnia 2024 | Opłata za kontrole SPS na rządowych BCP |
| IPAFFS | Bieżąco | Prenotyfikacja importu produktów zwierzęcych i żywności wysokiego ryzyka do GB |
| ENS / Safety & Security GB | 31 stycznia 2025 | Obowiązkowe zgłoszenie dla importu z UE do GB |
EHC wystawia urzędowy lekarz weterynarii/inspektor; koszt może sięgać kilkuset złotych na przesyłkę — to jedno z głównych obciążeń, które umowa SPS ma docelowo wyeliminować.
Common User Charge — aktualne stawki (BCP Dover/Eurotunnel)
| Kategoria towaru | Stawka za linię towarową |
|---|---|
| Produkty zwierzęce — niskie ryzyko | £10 |
| Produkty zwierzęce — średnie/wysokie ryzyko | £29 |
| Rośliny — średnie ryzyko A / wysokie ryzyko | £29 |
| HRFNAO | £29 |
| Rośliny — średnie ryzyko B / niskie ryzyko | brak opłaty |
Maksymalna opłata z jednego CHED jest ograniczona do 5 linii towarowych (tj. do £145 dla średniego/wysokiego ryzyka).
Co planuje zmienić umowa SPS?
- Zniesienie Export Health Certificates dla objętych umową produktów
- Likwidacja rutynowych kontroli granicznych dla nabiału, ryb, jaj i czerwonego mięsa z UE do GB
- Swobodny przepływ GB ↔ Irlandia Północna (połączenie z Windsor Framework)
- Dynamiczne dostosowanie regulacji UK do UE w zakresie SPS
Ważne zastrzeżenie: Szczegóły są nadal negocjowane. Data „połowa 2027 r.” to cel rządu, nie potwierdzony w aktach prawnych.
Tymczasowe ułatwienia — co już zmieniono?
- Zniesienie kontroli importu owoców i warzyw średniego ryzyka (m.in. pomidory, winogrona, śliwki, wiśnie, brzoskwinie, papryka) — brak opłat CUC dla tych produktów
- Przedłużenie ułatwień importowych do 31 stycznia 2027 r. jako środek przejściowy
Co to oznacza dla eksporterów z Polski — praktyka
Dopóki umowa nie wejdzie w życie (najwcześniej połowa 2027 r.), eksportując żywność do UK należy:
- Uzyskać EORI GB (bezpłatny, gov.uk)
- Wystawić EHC dla produktów zwierzęcych/wysokiego ryzyka
- Prenotyfikować w IPAFFS przed dostawą do GB
- Złożyć ENS S&S GB (obowiązkowo od 31.01.2025)
- Uwzględnić Common User Charge (£29/linia dla większości produktów średniego/wysokiego ryzyka)
- Obsługiwać zgłoszenia przez CDS (CHIEF zamknięty od 4 czerwca 2024)
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy umowa SPS już obowiązuje? Nie. W maju 2025 ogłoszono zamiar i „Common Understanding”. Wdrożenie orientacyjnie połowa 2027 r. — niepotwierdzone legislacyjnie.
Czy muszę nadal wystawiać EHC? Tak, do czasu wdrożenia umowy. EHC dla produktów zwierzęcych średniego ryzyka obowiązuje od 31.01.2024.
Czym jest Common User Charge? Opłata UK za kontrole SPS na rządowych BCP (głównie Dover/Eurotunnel). £29/linia dla produktów średniego/wysokiego ryzyka.
Gdzie śledzić negocjacje? Na gov.uk — strona „UK-EU SPS Agreement — information for businesses”.
Jak pomagamy
Agencja Celna agencjacelna.uk obsługuje odprawy eksportowe i importowe PL–UK: dokumentacja EHC, prenotyfikacje IPAFFS, zgłoszenia ENS S&S GB i pełna obsługa CDS. Eksportujesz żywność do UK? Skontaktuj się, zanim dojdzie do problemów na granicy.
