BTOM po Brexicie – co importer powinien sprawdzić przed ruchem towaru

BTOM nie jest tematem „na później”, jeśli do Wielkiej Brytanii wysyłasz towary podlegające kontrolom sanitarnym lub fitosanitarnym. To od kategorii ryzyka, dokumentów i obowiązku pre-notyfikacji zależy, czy transport przejdzie płynnie, czy zatrzyma się na brakach operacyjnych.

Ten poradnik porządkuje temat z perspektywy firmy, która sprowadza lub wysyła towar na rynek brytyjski: czym jest BTOM, co trzeba sprawdzić przed ruchem towaru i gdzie najczęściej pojawiają się błędy w dokumentach i przygotowaniu dostawy.

Co to jest BTOM

BTOM, czyli Border Target Operating Model, to brytyjski model graniczny oparty na ocenie ryzyka. Od rodzaju towaru i jego kategorii ryzyka zależą obowiązki takie jak certyfikat, pre-notyfikacja, kontrole dokumentowe, tożsamości lub fizyczne. Dla towarów z UE nowe kontrole wprowadzano etapami: od 31 stycznia 2024 r. (certyfikaty dla towarów średniego ryzyka), od 30 kwietnia 2024 r. (kontrole dokumentowe, tożsamości i fizyczne oraz Common User Charge) i od 31 stycznia 2025 r. (deklaracje bezpieczeństwa ENS). Model opisuje GOV.UK: The Border Target Operating Model, a jego miejsce na tle ENS i GMR – artykuł ENS, GMR i BTOM.

Powiększ

Kategorie ryzyka

Rośliny i produkty roślinne z UE dzielą się na wysokiego ryzyka, średniego ryzyka A, średniego ryzyka B i niskiego ryzyka; towary niskiego ryzyka nie podlegają kontrolom zdrowia roślin (GOV.UK). Podobnie kategoryzowane są produkty zwierzęce (kategorie ryzyka produktów zwierzęcych) oraz żywność i pasze niepochodzenia zwierzęcego wysokiego ryzyka. Oceny ryzyka są weryfikowane na bieżąco, dlatego kategorię trzeba sprawdzać przed każdą wysyłką. Tymczasowo owoce i warzywa średniego ryzyka A i B z UE traktuje się jak towary niskiego ryzyka – bez świadectwa fitosanitarnego, powiadomienia i kontroli.

Co sprawdzić przed ruchem towaru

1. Kategorię ryzyka towaru i to, czy podlega kontrolom SPS.
2. Certyfikat: dla roślin wysokiego ryzyka oraz średniego ryzyka A i B eksporter z UE musi uzyskać świadectwo fitosanitarne od organu ochrony roślin swojego kraju, wystawione nie wcześniej niż 13 dni przed i nie później niż 13 dni po dacie wyjazdu przesyłki; dla produktów zwierzęcych średniego i wysokiego ryzyka potrzebne jest świadectwo zdrowia (Export Health Certificate, EHC); produkty niskiego ryzyka go nie wymagają.
3. Pre-notyfikację w IPAFFS: importer po stronie UK musi być zarejestrowany w IPAFFS i zgłosić przesyłkę wysokiego ryzyka i średniego ryzyka A z wyprzedzeniem co najmniej 4 godzin roboczych przed przybyciem (ro-ro i transport lotniczy) lub 1 dnia roboczego (pozostałe przewozy). Szczegóły: powiadomienie IPAFFS i kiedy towar wymaga IPAFFS.
4. Kontrole: czy przesyłka trafi do kontroli dokumentowej, tożsamości lub fizycznej w punkcie kontroli granicznej.
5. Opłaty: przy imporcie przez Dover lub Eurotunnel obowiązuje Common User Charge, a za kontrole zdrowia roślin pobierane są opłaty.
6. Zgłoszenia towarzyszące: ENS, zgłoszenie celne w CDS i – w portach GVMS – numer GMR (odprawa importowa do UK krok po kroku).
7. Uzgodnienie z dostawcą i przewoźnikiem – czy wszyscy mają ten sam obraz obowiązków granicznych.

Gdzie firmy najczęściej tracą czas

• zakładają, że skoro towar wcześniej przechodził bez problemu, nic się nie zmieniło,
• nie sprawdzają aktualnej kategorii ryzyka przed kolejną wysyłką,
• mylą obowiązki dotyczące IPAFFS, certyfikatów i dokumentów handlowych,
• zbyt późno angażują agencję lub przewoźnika do potwierdzenia wymogów,
• nie ustalają, kto po stronie UK składa pre-notyfikację i jakie dane musi dostarczyć eksporter.

Co zrobić przed wysyłką

Najbezpieczniej zamknąć temat przed ruchem towaru: sprawdzić kategorię ryzyka, komplet dokumentów oraz to, czy transport i odbiorca po stronie brytyjskiej wiedzą, jak przebiega dalszy proces. To szczególnie ważne przy świeżych produktach, roślinach, towarach objętych kontrolą SPS oraz dostawach realizowanych pod presją czasu. Jak umowa SPS UK–UE może zmienić te zasady w przyszłości, opisujemy w artykule umowa SPS UK–UE a eksport żywności.

Zobacz też materiał wideo

Ten materiał porządkuje zmiany BTOM i pokazuje, dlaczego po Brexicie sama znajomość ogólnych zasad handlu nie wystarcza bez sprawdzenia aktualnych wymogów granicznych.

Źródła urzędowe

• GOV.UK: The Border Target Operating Model
• GOV.UK: Import plants and plant products from the EU to Great Britain
• GOV.UK: Risk categories for animal and animal product imports to Great Britain
• GOV.UK: Common user charge – rates, eligibility and invoices

Powiązane poradniki

• Eksport żywności do UK – wymagania, EHC, IPAFFS i kontrole SPS
• Kiedy towar wymaga IPAFFS
• Procedury celne – import do UK

Podsumowanie

BTOM nie jest teorią dla compliance, tylko realnym filtrem operacyjnym dla przesyłek do UK. Jeżeli chcesz sprawdzić kategorię ryzyka, dokumenty i obowiązki dla konkretnego towaru przed wysyłką, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania