Windsor Framework — jak działa handel z Irlandią Północną (zielony i czerwony pas)

Czym jest Windsor Framework i dlaczego zastąpił protokół dla Irlandii Północnej?

Windsor Framework to porozumienie między Wielką Brytanią a Unią Europejską uzgodnione w lutym 2023 r., które zastąpiło wcześniejszy Protokół Irlandia Północna. Jego celem było ograniczenie liczby kontroli i formalności przy przewozie towarów z Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia) do Irlandii Północnej, przy jednoczesnym zachowaniu integralności rynku wewnętrznego UE dla towarów, które faktycznie trafiają dalej do Republiki Irlandii lub innych krajów UE.

W praktyce Windsor Framework wprowadził dwa odrębne tory („pasy”) przepływu towarów z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej:

• Zielony pas (green lane) — dla towarów, które zostają w Wielkiej Brytanii (Irlandia Północna jest częścią UK) i są przeznaczone do sprzedaży lub użycia końcowego przez konsumentów w UK.
• Czerwony pas (red lane) — dla towarów uznanych za obarczone ryzykiem dalszego przemieszczenia do Unii Europejskiej albo niespełniających warunków zielonego pasa.

Dla polskich firm handlujących z Irlandią Północną kluczowe jest to, że Windsor Framework reguluje wyłącznie ruch wewnątrz Wielkiej Brytanii (Great Britain → Northern Ireland). Przesyłki jadące bezpośrednio z Polski do Irlandii Północnej lub do Wielkiej Brytanii kontynentalnej podlegają odrębnym zasadom importu/eksportu UK–UE, niezwiązanym bezpośrednio z zielonym i czerwonym pasem.

Zielony pas — jak działa i kto może z niego korzystać

Zielony pas pozwala na przewóz towarów z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej bez pełnego zgłoszenia celnego, na podstawie uproszczonego zestawu danych zamiast standardowej deklaracji importowej. Dostęp do zielonego pasa nie jest automatyczny — wymaga autoryzacji w ramach UK Internal Market Scheme (UKIMS), który od 30 września 2023 r. zastąpił wcześniejszy UK Trader Scheme.

Warunki uzyskania autoryzacji UKIMS

Zgodnie z oficjalnym przewodnikiem GOV.UK, aby uzyskać autoryzację UKIMS, firma musi być ustanowiona w Wielkiej Brytanii oraz spełniać łącznie następujące warunki:

• posiadać dobrą historię rozliczeń celnych i podatkowych,
• nie mieć na koncie poważnych przestępstw związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
• wykazywać dobrą kondycję finansową — w tym brak postępowania upadłościowego oraz uregulowane zobowiązania celne i podatkowe z ostatnich 3 lat,
• wykazać wyraźne zrozumienie obowiązków wynikających ze schematu.

Firma z siedzibą w Wielkiej Brytanii kontynentalnej (Great Britain), a nie w samej Irlandii Północnej, dodatkowo musi prowadzić rozliczenia celne w UK i mieć pośredniego przedstawiciela celnego w Irlandii Północnej (np. w ramach bezpłatnej Trader Support Service).

Co trzeba zgłosić zamiast pełnej deklaracji celnej

Zamiast standardowego zgłoszenia importowego, autoryzowany handlowiec przekazuje Internal Market Movement Information (IMMI) — uproszczony zestaw danych oparty na informacjach handlowych. Dla przesyłek B2B GOV.UK wskazuje m.in. następujący zakres danych: numer autoryzacji UKIMS i numer EORI nadawcy, dane odbiorcy w Irlandii Północnej, całkowitą wartość i wagę przesyłki, warunki Incoterms oraz opis towaru wraz z kodem towarowym na poziomie pozycji. Handlowiec musi też potwierdzić status towaru jako „not at risk” — czyli bez ryzyka dalszego wywozu do UE — oraz zachować dowody potwierdzające ten status przez 5 lat.

Dodatkowym narzędziem wspierającym rozliczenia jest Trader Goods Profile (baza ułatwiająca uzupełnianie danych o towarach) oraz opcja rozliczania towarów w systemie Entry in Declarant's Records (EIDR) w ramach autoryzacji UKIMS.

Czerwony pas — kiedy towar podlega pełnej odprawie

Towary, które nie spełniają warunków zielonego pasa, muszą przejść pełną procedurę celną — z kompletnym zgłoszeniem importowym i, jeśli towar zostanie uznany za obarczony ryzykiem dalszego przemieszczenia do UE, z zastosowaniem unijnej stawki cła zamiast brytyjskiej.

Trzy kategorie towarów w systemie kategoryzacji GB–NI

Oficjalna klasyfikacja GOV.UK dzieli towary przemieszczane z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej na trzy grupy:

• Towary standardowe — kwalifikują się do uproszczonych procesów zielonego pasa, rozliczane na podstawie 6-cyfrowego kodu towarowego, pod warunkiem spełnienia kryterium „not at risk”.
• Kategoria 2 — również kwalifikuje się do uproszczeń, ale wymaga 8-cyfrowego kodu towarowego oraz dodatkowej dokumentacji (certyfikaty, autoryzacje, dane o masie netto). Dotyczy m.in. towarów objętych kontrolą akcyzową, sanitarną, licencyjną lub środowiskową — w tym papierosów i części produktów rolno-spożywczych (z zastrzeżeniem odrębnego programu NIRMS, patrz niżej).
• Kategoria 1 — towary niekwalifikujące się do uproszczonych procesów. Obejmuje towary objęte ograniczeniami na mocy art. 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, całkowite zakazy lub zakazy przywozu, środki ochrony handlu oraz towary rozliczane w ramach unijnych kontyngentów.

Niezależnie od kategorii, z uproszczeń zielonego pasa wyłączone są też m.in. towary objęte zawieszeniem cła, towary korzystające z ulg celnych, akcyzowych lub VAT przy dopuszczeniu do obrotu, a także towary faktycznie przeznaczone do dalszego wywozu do UE.

Firma może sprawdzić kategorię towaru poprzez narzędzie Northern Ireland Online Tariff, własne oprogramowanie celne, Trader Goods Profile lub za pośrednictwem Trader Support Service.

Żywność i produkty rolno-spożywcze — NIRMS i zapowiadana umowa SPS

Dla przewozu opakowanych detalicznie produktów rolno-spożywczych z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej Windsor Framework przewiduje odrębny mechanizm — Northern Ireland Retail Movement Scheme (NIRMS), który zastępuje część standardowych kontroli sanitarnych i fitosanitarnych wymaganych przy zwykłym imporcie żywności.

Warto odróżnić NIRMS (już działający mechanizm GB–NI w ramach Windsor Framework) od szerszego, dopiero zapowiedzianego porozumienia sanitarno-fitosanitarnego UK–UE (umowa SPS), które miałoby dotyczyć całego handlu żywnością między Wielką Brytanią a Unią Europejską, a nie tylko ruchu wewnątrz UK. Szczegóły tej zapowiedzi i jej aktualny status prawny opisaliśmy w artykule Umowa SPS UK-UE a eksport żywności.

EORI GB czy XI — czy to ma znaczenie przy handlu z Irlandią Północną?

Numer EORI z prefiksem XI jest przypisany do podmiotów zarejestrowanych i działających w Irlandii Północnej, natomiast EORI z prefiksem GB dotyczy działalności w Wielkiej Brytanii kontynentalnej. Przy autoryzacji UKIMS i zgłoszeniach IMMI to, którym numerem EORI posługuje się nadawca i odbiorca, ma realne znaczenie operacyjne — inaczej wygląda rozliczenie w zależności od tego, gdzie faktycznie ustanowiona jest firma. Pełne wyjaśnienie, kiedy różnica GB/XI faktycznie wpływa na odprawę, znajdziesz w artykule EORI GB czy XI – kiedy ta różnica naprawdę ma znaczenie.

Najczęstsze błędy firm eksportujących do Irlandii Północnej

• Traktowanie Irlandii Północnej jak reszty Wielkiej Brytanii — procedury Windsor Framework dotyczą wyłącznie ruchu GB→NI i różnią się od zasad stosowanych przy odprawie na granicy GB z resztą świata, w tym z Polską.
• Zakładanie, że status „not at risk” przysługuje automatycznie — bez autoryzacji UKIMS i bez dowodów potwierdzających przeznaczenie towaru dla rynku UK, towar trafia do czerwonego pasa.
• Pomijanie retencji dokumentów — GOV.UK wymaga przechowywania dowodów potwierdzających każde przemieszczenie „not at risk” przez 5 lat.
• Nieprawidłowa kategoryzacja towaru — pomylenie towaru standardowego z Kategorią 1 lub 2 skutkuje błędnym zgłoszeniem i ryzykiem donaliczenia unijnej stawki cła.
• Rozszerzanie pojedynczych komunikatów GOV.UK (np. dotyczących konkretnych kategorii towarów) na cały rynek UK bez sprawdzenia, czy dana zmiana faktycznie dotyczy wyłącznie Irlandii Północnej — przykład takiej pułapki opisaliśmy przy okazji komunikatu eksportowego dla towarów wrażliwych w artykule ECJU Notice 24: rozszerzone kontrole towarów mogących służyć do kary śmierci i tortur.

Jeżeli Twoja firma planuje regularny handel z Irlandią Północną i chcesz sprawdzić, czy Twoje towary kwalifikują się do zielonego pasa oraz jakie dokumenty będą potrzebne, skontaktuj się z nami — pomożemy ustalić właściwą procedurę.

Źródła

• GOV.UK — Apply for authorisation for the UK Internal Market Scheme (UKIMS)
• GOV.UK — Internal market movements from Great Britain to Northern Ireland
• GOV.UK — Categorising goods for internal market movements from Great Britain to Northern Ireland
• GOV.UK — Fact sheet: Business-to-business parcel movements under the Windsor Framework
• GOV.UK — Moving goods into, out of, or through Northern Ireland (zbiór wytycznych)

Najczęstsze pytania