Windsor Framework — wysyłka towarów do Irlandii Północnej (UKIMS)

Powiększ

Czym jest Windsor Framework i jak zmienił protokół dla Irlandii Północnej?

Windsor Framework to porozumienie między Wielką Brytanią a Unią Europejską — uzgodnione politycznie 27 lutego 2023 r. i formalnie przyjęte decyzją Wspólnego Komitetu z 24 marca 2023 r. — które zmieniło i wdrożyło w nowej formie Protokół w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej (Protokół nadal obowiązuje, w zmienionym kształcie). Jego celem było ograniczenie liczby kontroli i formalności przy przewozie towarów z Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia) do Irlandii Północnej, przy jednoczesnym zachowaniu integralności rynku wewnętrznego UE dla towarów, które faktycznie trafiają dalej do Republiki Irlandii lub innych krajów UE.

W praktyce Windsor Framework wprowadził dwie odrębne ścieżki przepływu towarów z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej (w 2023 r. opisywane jako „green lane” i „red lane”; aktualne wytyczne GOV.UK, obowiązujące od 1 maja 2025 r., posługują się już pojęciami UKIMS oraz towarów „not at risk” i „at risk”):

• Towary „not at risk” (uproszczona ścieżka) — dla towarów, które zostają w Zjednoczonym Królestwie (Irlandia Północna jest częścią UK), są przeznaczone do sprzedaży lub użytku końcowego w UK i spełniają pozostałe warunki opisane niżej.
• Towary „at risk” (pełne formalności) — dla towarów uznanych za obarczone ryzykiem dalszego przemieszczenia do Unii Europejskiej albo niespełniających warunków ścieżki uproszczonej.

Dla polskich firm handlujących z Irlandią Północną kluczowe jest to, że opisane uproszczenia dotyczą ruchu wewnątrz Zjednoczonego Królestwa (Great Britain → Northern Ireland). Ruch towarów bezpośrednio między UE a Irlandią Północną wygląda zupełnie inaczej: Irlandia Północna stosuje w odniesieniu do towarów unijny kodeks celny, dlatego przesyłka jadąca bezpośrednio z Polski do Irlandii Północnej (i z powrotem) nie wymaga zgłoszeń celnych — traktuje się ją jak przemieszczenie wewnątrzunijne (GOV.UK: „Declarations are not needed for any goods moving directly from Northern Ireland to the EU”; analogicznie w kierunku UE→NI). Standardowe zasady importu i eksportu UK–UE (zgłoszenia celne, ENS, GVMS) dotyczą wyłącznie przesyłek do i z Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia).

Towary „not at risk” — uproszczona ścieżka i kto może z niej korzystać

Uproszczona ścieżka pozwala na przewóz towarów z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej bez pełnego zgłoszenia celnego, na podstawie uproszczonego zestawu danych zamiast standardowej deklaracji importowej. Dostęp do niej nie jest automatyczny — wymaga autoryzacji w ramach UK Internal Market Scheme (UKIMS), który od 30 września 2023 r. zastąpił wcześniejszy UK Trader Scheme.

Warunki uzyskania autoryzacji UKIMS

Zgodnie z oficjalnym przewodnikiem GOV.UK, aby uzyskać autoryzację UKIMS, firma musi być ustanowiona w Zjednoczonym Królestwie (established in the UK), a także spełniać łącznie następujące warunki:

• posiadać dobrą historię rozliczeń celnych i podatkowych,
• nie mieć na koncie poważnych przestępstw związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
• wykazywać dobrą kondycję finansową — w tym brak postępowania upadłościowego oraz uregulowane zobowiązania celne i podatkowe z ostatnich 3 lat,
• wykazać wyraźne zrozumienie obowiązków wynikających ze schematu.

Firma, która przewozi towary z Wielkiej Brytanii, a nie ma stałego miejsca prowadzenia działalności w Irlandii Północnej, musi dodatkowo mieć pośredniego przedstawiciela celnego w Irlandii Północnej (np. w ramach bezpłatnej Trader Support Service) i zapewnić dostępność dokumentacji w UK. Nie ma wymogu posiadania stałego miejsca prowadzenia działalności w Irlandii Północnej.

Co trzeba zgłosić zamiast pełnej deklaracji celnej

Zamiast standardowego zgłoszenia importowego, autoryzowany handlowiec przekazuje Internal Market Movement Information (IMMI) — uproszczony zestaw danych oparty na informacjach handlowych. Dla przesyłek B2B GOV.UK wskazuje m.in. następujący zakres danych: numer autoryzacji UKIMS i numer EORI, dane nadawcy i odbiorcy w Irlandii Północnej, wartość przesyłki oraz — na poziomie pozycji — opis towaru, kod towarowy i ilość. Handlowiec musi też potwierdzić, że towar spełnia warunki „not at risk”, oraz zachować dowody potwierdzające ten status przez 5 lat.

Status „not at risk” nie wynika z jednej definicji, lecz z łącznego spełnienia kilku warunków, m.in.: towar jest przeznaczony do sprzedaży lub użytku końcowego w UK, jest przewożony bezpośrednio z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej, przemieszcza go podmiot autoryzowany w UKIMS, a towar nie zostanie objęty procedurą specjalną (np. zawieszeniem cła) i nie jest towarem Kategorii 1. Niespełnienie któregokolwiek warunku oznacza, że towar jest „at risk”.

Dodatkowym narzędziem wspierającym rozliczenia jest Trader Goods Profile (baza ułatwiająca uzupełnianie danych o towarach) oraz opcja rozliczania towarów w systemie Entry in Declarant's Records (EIDR) w ramach autoryzacji UKIMS.

Towary „at risk” — kiedy towar podlega pełnej odprawie

Towary, które nie spełniają warunków ścieżki uproszczonej, muszą przejść pełną procedurę celną — z kompletnym zgłoszeniem importowym i, jeśli towar zostanie uznany za obarczony ryzykiem dalszego przemieszczenia do UE, z zastosowaniem unijnej stawki cła zamiast brytyjskiej.

Trzy kategorie towarów w systemie kategoryzacji GB–NI

Oficjalna klasyfikacja GOV.UK dzieli towary przemieszczane z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej na trzy grupy:

• Towary standardowe — kwalifikują się do uproszczonych procesów, rozliczane na podstawie 6-cyfrowego kodu towarowego, pod warunkiem spełnienia kryterium „not at risk”.
• Kategoria 2 — również kwalifikuje się do uproszczeń, ale wymaga 8-cyfrowego kodu towarowego oraz dodatkowej dokumentacji (certyfikaty, autoryzacje, dane o masie netto). Dotyczy m.in. towarów objętych kontrolą akcyzową, sanitarną, licencyjną lub środowiskową — w tym papierosów i części produktów rolno-spożywczych (z zastrzeżeniem odrębnego programu NIRMS, patrz niżej).
• Kategoria 1 — towary niekwalifikujące się do uproszczonych procesów. Obejmuje towary objęte ograniczeniami na mocy art. 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, całkowite zakazy lub zakazy przywozu, środki ochrony handlu oraz towary objęte unijnymi kontyngentami taryfowymi i kontyngentami innymi niż taryfowe.

Niezależnie od kategorii, z uproszczeń wyłączone są też m.in. towary objęte zawieszeniem cła, towary korzystające z ulg celnych, akcyzowych lub VAT przy dopuszczeniu do obrotu, a także towary faktycznie przeznaczone do dalszego wywozu do UE.

Firma może sprawdzić kategorię towaru poprzez narzędzie Northern Ireland Online Tariff, własne oprogramowanie celne, Trader Goods Profile lub za pośrednictwem Trader Support Service.

Żywność i produkty rolno-spożywcze — NIRMS i zapowiadana umowa SPS

Dla przewozu opakowanych detalicznie produktów rolno-spożywczych z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej Windsor Framework przewiduje odrębny mechanizm — Northern Ireland Retail Movement Scheme (NIRMS), który zastępuje część standardowych kontroli sanitarnych i fitosanitarnych wymaganych przy zwykłym imporcie żywności.

Warto odróżnić NIRMS (już działający mechanizm GB–NI w ramach Windsor Framework) od szerszego, dopiero zapowiedzianego porozumienia sanitarno-fitosanitarnego UK–UE (umowa SPS), które miałoby dotyczyć całego handlu żywnością między Wielką Brytanią a Unią Europejską, a nie tylko ruchu wewnątrz UK. Szczegóły tej zapowiedzi i jej aktualny status prawny opisaliśmy w artykule Umowa SPS UK-UE a eksport żywności.

EORI GB czy XI — czy to ma znaczenie przy handlu z Irlandią Północną?

Numer EORI z prefiksem XI jest przypisany do podmiotów zarejestrowanych i działających w Irlandii Północnej, natomiast EORI z prefiksem GB dotyczy działalności w Wielkiej Brytanii kontynentalnej. Przy autoryzacji UKIMS i zgłoszeniach IMMI to, którym numerem EORI posługuje się nadawca i odbiorca, ma realne znaczenie operacyjne — inaczej wygląda rozliczenie w zależności od tego, gdzie faktycznie ustanowiona jest firma. Pełne wyjaśnienie, kiedy różnica GB/XI faktycznie wpływa na odprawę, znajdziesz w artykule EORI GB czy XI – kiedy ta różnica naprawdę ma znaczenie.

Najczęstsze błędy firm eksportujących do Irlandii Północnej

• Traktowanie Irlandii Północnej jak reszty Wielkiej Brytanii — wysyłka z Polski bezpośrednio do Irlandii Północnej nie wymaga zgłoszenia celnego (NI stosuje unijne przepisy celne dla towarów), a procedury UKIMS dotyczą wyłącznie ruchu GB→NI. Zgłoszenia eksportowe i importowe UK–UE dotyczą tylko Wielkiej Brytanii.
• Zakładanie, że status „not at risk” przysługuje automatycznie — bez autoryzacji UKIMS, bez spełnienia wszystkich warunków i bez dowodów potwierdzających przeznaczenie towaru dla rynku UK towar jest traktowany jako „at risk”.
• Pomijanie retencji dokumentów — GOV.UK wymaga przechowywania dowodów potwierdzających każde przemieszczenie „not at risk” przez 5 lat.
• Nieprawidłowa kategoryzacja towaru — pomylenie towaru standardowego z Kategorią 1 lub 2 skutkuje błędnym zgłoszeniem i ryzykiem donaliczenia unijnej stawki cła.
• Rozszerzanie pojedynczych komunikatów GOV.UK (np. dotyczących konkretnych kategorii towarów) na cały rynek UK bez sprawdzenia, czy dana zmiana faktycznie dotyczy wyłącznie Irlandii Północnej — przykład takiej pułapki opisaliśmy przy okazji komunikatu eksportowego dla towarów wrażliwych w artykule ECJU Notice 24: rozszerzone kontrole towarów mogących służyć do kary śmierci i tortur.

Jeżeli Twoja firma planuje regularny handel z Irlandią Północną i chcesz sprawdzić, czy Twoje towary kwalifikują się do uproszczonej ścieżki „not at risk” oraz jakie dokumenty będą potrzebne, skontaktuj się z nami — pomożemy ustalić właściwą procedurę.

Źródła

• GOV.UK — Apply for authorisation for the UK Internal Market Scheme (UKIMS)
• GOV.UK — Internal market movements from Great Britain to Northern Ireland
• GOV.UK — Categorising goods for internal market movements from Great Britain to Northern Ireland
• GOV.UK — Fact sheet: Business-to-business parcel movements under the Windsor Framework
• GOV.UK — Moving goods into, out of, or through Northern Ireland (zbiór wytycznych)

Najczęstsze pytania