Oświadczenie o pochodzeniu i system REX w handlu UK–UE

Powiększ

Czym jest oświadczenie o pochodzeniu

Oświadczenie o pochodzeniu to tekst dodawany przez eksportera bezpośrednio do faktury, specyfikacji wysyłkowej lub innego dokumentu handlowego, w którym eksporter potwierdza, że opisany towar spełnia reguły pochodzenia preferencyjnego. W relacjach UK–UE brzmienie tekstu określa Protokół o regułach pochodzenia umowy o handlu i współpracy (TCA) wraz z załącznikami. TCA nie przewiduje świadectwa przewozowego EUR.1 poświadczanego przez organ celny – preferencję stosuje się na podstawie oświadczenia o pochodzeniu albo wiedzy importera (art. 54 ust. 2 TCA).

Numer REX – co to jest i jak wygląda

REX (Registered Exporter System) to unijny system, w którym eksporter po rejestracji sam poświadcza pochodzenie towaru, bez świadectwa wydawanego przez urząd celny. Numer REX to identyfikator nadany eksporterowi po rejestracji. W oświadczeniu o pochodzeniu TCA jest to „numer referencyjny eksportera”: dla eksportera unijnego numer nadany według przepisów unijnych, dla brytyjskiego – według przepisów brytyjskich (przypis 2 do wzoru oświadczenia w TCA). Ważność rejestracji wskazanej w oświadczeniu można sprawdzić w wyszukiwarce Komisji Europejskiej po numerze REX, TIN lub EORI (PUESC, Komisja Europejska); eksporter może jednak nie zgodzić się na publikację pełnych danych.

Numer REX nadaje organ celny przy rejestracji – nie jest to numer EORI ani NIP i nie należy go tworzyć samodzielnie (np. przez dopisanie liter do numeru EORI). Przepisuj go dokładnie z potwierdzenia nadania statusu zarejestrowanego eksportera albo z wyszukiwarki Komisji.

Kto potrzebuje numeru REX, a kto nie

Sytuacja	Co wpisać jako numer referencyjny eksportera
Eksporter z UE, przesyłka powyżej 6000 EUR	Numer REX (wymagany – art. 68 ust. 4 rozp. 2015/2447)
Eksporter z UE, przesyłka do 6000 EUR	Numer REX nie jest wymagany; pole można zostawić puste (brexit.gov.pl)
Eksporter z UK	Numer EORI zaczynający się od „GB”; w REX się nie rejestruje
Importer w UE lub w UK	Nie potrzebuje numeru REX – sprawdza oświadczenie dostawcy albo działa na podstawie własnej wiedzy o pochodzeniu

Rejestracja w REX jest dla eksportera z UE dobrowolna – art. 68 ust. 1 rozporządzenia 2015/2447 mówi, że eksporter „może złożyć wniosek” o zarejestrowanie. W praktyce jest niezbędna, jeśli wysyłasz do UK towary o pochodzeniu preferencyjnym w przesyłkach powyżej 6000 EUR. Próg liczy się „dla każdej przesyłki”, a nie od sumy dostaw w roku.

Jak uzyskać numer REX w Polsce krok po kroku

W Polsce rejestrację prowadzi Izba Administracji Skarbowej w Poznaniu (Wydział Centralna Rejestracja). Wniosek można złożyć elektronicznie przez PUESC (opisane niżej), w unijnym portalu STP REX, e-mailem (podpisany elektronicznie plik PDF) albo papierowo; usługa jest bezpłatna (puesc.gov.pl).

1. Miej numer EORI (patrz jak uzyskać numer EORI w Polsce). Firma musi być zarejestrowana na PUESC w obszarze cła, a osoba składająca wniosek – mieć konto z rozszerzonym zakresem uprawnień.
2. Zaloguj się na PUESC i wybierz formularz WREX0001 „Status Zarejestrowanego Eksportera”.
3. Podaj numer EORI i wskaż towary, dla których chcesz poświadczać pochodzenie: w polu działu taryfy wpisz pierwsze dwie cyfry kodu, a w razie potrzeby pierwsze cztery cyfry pozycji (przy ponad 20 pozycjach w dziale wystarczy sam dział).
4. Zaakceptuj wymagane oświadczenia i podpisz wniosek: kwalifikowanym podpisem elektronicznym, zaawansowanym podpisem weryfikowanym certyfikatem celnym albo podpisem zaufanym (profil zaufany).
5. Wyślij wniosek i sprawdź w „Moim pulpicie” Urzędowe Poświadczenie Odbioru. Wynik odbierzesz w „Moim pulpicie” jako dokument „Potwierdzenie nadania/aktualizacja/cofnięcia statusu zarejestrowanego eksportera”; PUESC wskazuje, że weryfikacja może potrwać kilka dni.

Jeśli wniosek składa pełnomocnik, potrzebne jest upoważnienie i dowód zapłaty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Jeżeli w trakcie rejestracji pojawi się „Informacja o konieczności uzupełnienia braków”, dostarcz wskazane dokumenty. Eksporterzy z Wielkiej Brytanii nie składają takiego wniosku – posługują się numerem EORI z prefiksem „GB” (jak go uzyskać: numer EORI w Wielkiej Brytanii).

Numer REX na fakturze – gdzie go wpisać

Numer REX nie ma własnej rubryki na fakturze – wpisujesz go w tekście oświadczenia o pochodzeniu, w nawiasie przy słowach „Exporter Reference No”. Oświadczenie umieszcza się na fakturze handlowej albo innym dokumencie, który opisuje towar na tyle szczegółowo, by można go było zidentyfikować (art. 56 ust. 2 TCA). Pola faktury (dane stron, opis towaru, wartość) opisaliśmy w poradniku faktura handlowa przy eksporcie do UK. Tekst można sporządzić w jednej z wersji językowych z załącznika 7 do TCA, a strona importu nie może żądać jego tłumaczenia (art. 56 ust. 2 TCA); brexit.gov.pl zaleca wersję angielską, żeby uniknąć wątpliwości co do zgodności ze wzorem.

Wzór oświadczenia o pochodzeniu (TCA)

Treść określa załącznik 7 do TCA „Treść oświadczenia o pochodzeniu” (Dz.U. UE L 149 z 30.04.2021; w tymczasowej wersji umowy z 2020 r. oznaczony jako ORIG-4). Wersja angielska:

Przypis	Co wpisać
(1) Period	Tylko gdy oświadczenie obejmuje wiele przesyłek identycznych produktów; okres nie może przekraczać 12 miesięcy, a cały przywóz musi nastąpić w tym okresie. W innym wypadku pole można zostawić puste.
(2) Exporter Reference No	Eksporter z UE: numer REX (powyżej 6000 EUR). Eksporter z UK: numer EORI z prefiksem GB. Gdy numer nie został nadany, pole może pozostać puste.
(3) Origin	Pochodzenie produktu: „the United Kingdom” albo „the Union” (zgodnie z przypisem 3 do wzoru).
(4) Place and date	Miejsce i data mogą zostać pominięte, jeśli wynikają z samego dokumentu.

Przypisy nie są częścią tekstu i nie trzeba ich przepisywać – wystarczy sam tekst oświadczenia według wzoru. Wzór nie przewiduje podpisu ani pieczęci. Przykład dla polskiego eksportera towaru pochodzenia unijnego: „The exporter of the products covered by this document (Exporter Reference No [numer REX z potwierdzenia rejestracji]) declares that, except where otherwise clearly indicated, these products are of Union preferential origin. Warszawa, 3.11.2026, Nazwa Sp. z o.o.” Słowo „Union” odpowiada brzmieniu przypisu 3. Dla porównania: eksporter z UK wpisuje w nawiasie np. numer EORI GB… (gov.uk).

Co musi zawierać oświadczenie o pochodzeniu

Oświadczenie powinno zawierać: tekst deklaracji przewidziany w TCA, numer referencyjny eksportera (w UE numer REX – jeśli wymagany; w UK numer EORI zaczynający się od „GB”) oraz miejsce i datę sporządzenia (można je pominąć, jeśli wynikają z samego dokumentu). Wzór nie przewiduje podpisu ani pieczęci. Umieszcza się je na fakturze handlowej lub innym dokumencie umożliwiającym identyfikację towaru. Oświadczenie może też obejmować wiele przesyłek identycznych produktów w okresie do 12 miesięcy (art. 56 ust. 4 TCA).

Ważność oświadczenia

Oświadczenie o pochodzeniu jest ważne 12 miesięcy od daty sporządzenia. Strona importu może wydłużyć ten okres do maksymalnie 24 miesięcy: Wielka Brytania przyjmuje 24 miesiące dla oświadczeń sporządzonych przez eksporterów z UE, a UE stosuje 12 miesięcy dla oświadczeń eksporterów z UK. Wniosek o preferencję trzeba złożyć w okresie ważności oświadczenia.

Rola w handlu UK–UE

Umowa o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią przewiduje zerowe cła dla towarów pochodzących, pod warunkiem spełnienia reguł pochodzenia. Importer może wnioskować o preferencję na podstawie oświadczenia o pochodzeniu sporządzonego przez eksportera albo na podstawie własnej wiedzy o pochodzeniu towaru (art. 54 ust. 2 TCA). Oświadczenie o pochodzeniu sporządzają zarówno eksporterzy z UE wysyłający do UK, jak i eksporterzy z UK wysyłający do UE. Jeżeli eksporter opiera pochodzenie produktu na komponentach kupowanych od innych dostawców, powinien wcześniej zgromadzić odpowiednie deklaracje dostawcy potwierdzające status pochodzenia tych komponentów.

Weryfikacja przez organy celne

Weryfikacja przebiega dwuetapowo. Organ celny kraju przywozu najpierw może zwrócić się z pytaniami do importera (art. 61 TCA). Następnie może wystąpić do organu celnego kraju wywozu o weryfikację pochodzenia (art. 62 TCA) – w ciągu 2 lat od przywozu towaru. Na czas weryfikacji organ kraju przywozu może zawiesić stosowanie preferencji, z możliwością zwolnienia towaru po złożeniu zabezpieczenia.

REX a numer EORI eksportera z UK

W handlu UK–UE obie strony oparły się na modelu samocertyfikacji przez eksportera, ale z innym numerem referencyjnym po każdej stronie: eksporter unijny podaje numer REX (gdy przesyłka przekracza 6000 EUR), a eksporter brytyjski – numer EORI zaczynający się od „GB”. Brytyjski odbiorca nie powinien więc oczekiwać numeru REX od dostawcy z UK, a unijny importer – od kontrahenta z Wielkiej Brytanii.

Typowe błędy przy wystawianiu oświadczeń

Najczęstsze problemy to: użycie nieprawidłowego brzmienia tekstu deklaracji, pominięcie numeru REX przy przesyłce z UE powyżej progu 6000 EUR, powołanie się na oświadczenie po upływie jego ważności, wystawienie oświadczenia dla towaru, który nie przeszedł wystarczającej obróbki lub przetworzenia w rozumieniu reguł pochodzenia, oraz brak spójności między opisem towaru na fakturze a opisem w dokumentacji potwierdzającej pochodzenie. Drobne błędy lub rozbieżności w oświadczeniu nie mogą same w sobie być podstawą odrzucenia wniosku o preferencję (art. 57 TCA), ale brak pochodzenia, nieważne oświadczenie czy brak wymaganego numeru REX mogą skutkować zakwestionowaniem preferencji podczas kontroli następczej.

Przechowywanie dokumentacji

TCA określa minimalne okresy przechowywania dokumentacji: importer – co najmniej 3 lata od daty przywozu, eksporter – co najmniej 4 lata od sporządzenia oświadczenia o pochodzeniu. Dla importera w Wielkiej Brytanii oświadczenie otrzymane od unijnego dostawcy jest podstawą do zastosowania preferencyjnej stawki w zgłoszeniu w systemie CDS; importer powinien być przygotowany na jego przedstawienie na żądanie HMRC, nawet jeśli sam nie uczestniczył w ustalaniu pochodzenia towaru. HMRC wymaga od importerów w UK przechowywania oświadczenia przez 4 lata od daty przywozu (gov.uk).

Wiedza o pochodzeniu importera (importer's knowledge)

Umowa TCA dopuszcza też alternatywną ścieżkę – tzw. wiedzę importera (importer's knowledge, art. 54 ust. 2 lit. b i art. 58 TCA) – w ramach której to importer, a nie eksporter, dysponuje dokumentacją wykazującą, że towar spełnia reguły pochodzenia, bez konieczności uzyskiwania oświadczenia od dostawcy. Wymaga ona od importera dostępu do szczegółowych danych o produkcji i materiałach. Jeśli eksporter uznaje te informacje za poufne, może zamiast tego wystawić oświadczenie o pochodzeniu (art. 58 ust. 2 TCA).

Praktyczna checklist przed wystawieniem oświadczenia

Przed dodaniem oświadczenia o pochodzeniu do faktury warto sprawdzić kolejno: czy towar rzeczywiście spełnia regułę pochodzenia właściwą dla jego kodu z Protokołu o regułach pochodzenia TCA, czy posiadane deklaracje dostawcy obejmują wszystkie użyte komponenty, czy podano właściwy numer referencyjny eksportera (REX dla przesyłek z UE powyżej 6000 EUR, EORI „GB” dla eksportera z UK), czy oświadczenie będzie ważne w chwili wnioskowania o preferencję oraz czy zastosowano właściwe brzmienie tekstu deklaracji. Pominięcie któregoś z tych kroków może prowadzić do odmowy preferencji podczas kontroli po stronie importera.

Zobacz też powiązane poradniki

• Deklaracja dostawcy o pochodzeniu towaru
• Zasady pochodzenia UK–UE: kiedy pozwalają uniknąć cła
• Jak stosować zasady pochodzenia do swojego produktu
• Czy numer EORI UE działa w UK?

Jeśli potrzebujesz pomocy przy rejestracji w systemie REX lub przy sporządzeniu oświadczenia o pochodzeniu, skontaktuj się z nami. Agencja celna zarejestrowana w CDS, nr EORI UK.

Najczęstsze pytania