Procedura 42 (Regime 42, kod 4200) – co to jest i kiedy zwalnia z VAT?

Procedura 42 (kod 4200) to zgłoszenie celne, które dopuszcza towar do obrotu w jednym państwie UE i jednocześnie zwalnia ten import z VAT, bo towar jedzie dalej do firmy zarejestrowanej do VAT w innym państwie członkowskim. Zwolnienie dotyczy tylko VAT – cło, jeśli jest należne, nadal się płaci, a VAT rozlicza się w kraju docelowym.

Odpowiednikiem „zwykłego” dopuszczenia do obrotu jest procedura 40 (kod 4000), w której VAT importowy płaci się w kraju wprowadzenia towaru. Podstawą zwolnienia jest art. 143 ust. 1 lit. d dyrektywy VAT 2006/112/WE, a nie unijny kodeks celny.

Co to jest procedura 42 (Regime 42, CPC 4200)?

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2447 opisuje kod 42 jako jednoczesne dopuszczenie do obrotu i wprowadzenie do obrotu krajowego towarów, które podlegają dostawie zwolnionej z VAT do innego państwa członkowskiego (w stosownych przypadkach także z zawieszeniem akcyzy). Wyjaśnienie w załączniku B mówi wprost, że VAT zostanie należny w państwie ostatecznego przeznaczenia – zob. rozporządzenie wykonawcze 2015/2447. Kod procedury w zgłoszeniu ma cztery znaki: dwa dla wnioskowanej procedury (42) i dwa dla procedury poprzedniej (gdy towar nie był objęty wcześniej żadną procedurą – 00).

To nie jest szczególna procedura celna typu skład czy uszlachetnianie czynne – to ulga w VAT przy imporcie. Dopuszczenie do obrotu nadal oznacza pobór należnego cła (art. 201 ust. 2 lit. a unijnego kodeksu celnego), więc klasyfikacja taryfowa i pochodzenie towaru mają znaczenie tak samo jak przy procedurze 40.

Na jakiej podstawie VAT nie jest płacony przy imporcie?

Zgodnie z art. 143 ust. 1 lit. d dyrektywy VAT państwa członkowskie zwalniają import towarów wysłanych lub transportowanych z państwa trzeciego do państwa członkowskiego innego niż to, w którym kończy się ich wysyłka lub transport, jeżeli dostawa tych towarów przez importera jest zwolniona na podstawie art. 138. To zwykła wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów ze stawką 0%.

Art. 143 ust. 2 dyrektywy wymaga, aby w momencie importu importer przekazał organom państwa importu co najmniej:

1. własny numer VAT nadany w państwie importu (albo numer swojego przedstawiciela podatkowego);
2. numer VAT nabywcy z innego państwa członkowskiego (albo własny numer VAT w państwie docelowym, gdy towary są przemieszczane w ramach transferu własnych towarów);
3. dowód, że towary będą transportowane lub wysłane z państwa importu do innego państwa członkowskiego. Państwa mogą przewidzieć, że ten dowód podaje się dopiero na żądanie.

Te dane wpisuje się w zgłoszeniu w elemencie danych dotyczącym dodatkowych odniesień podatkowych (numery VAT) – wynika to z objaśnień kodu 42 w załączniku B do rozporządzenia 2015/2447. Dodatkowo sama dostawa do nabywcy musi spełniać art. 138 ust. 1: nabywca jest podatnikiem zidentyfikowanym do VAT w innym państwie członkowskim niż to, w którym zaczyna się transport, i podał dostawcy ten numer. Zgodnie z art. 138 ust. 1a zwolnienie nie przysługuje, jeśli dostawca nie złożył informacji podsumowującej lub zawiera ona błędne dane – chyba że należycie uzasadni uchybienie.

Procedura 42 w Polsce – jakie są warunki?

W Polsce zwolnienie z VAT dla importu towarów przeznaczonych do innego państwa członkowskiego wprowadza § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień (tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 832). Zwalnia się import, gdy miejscem przeznaczenia towarów jest inne państwo członkowskie, a wywóz z Polski nastąpi w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. Importer musi być zarejestrowany jako podatnik VAT UE i:

• w momencie importu podać swój ważny polski numer identyfikacji podatkowej do transakcji wewnątrzwspólnotowych, ważny numer VAT nabywcy (albo własny numer w państwie docelowym przy transferze) oraz dowód, że towary są przeznaczone do transportu lub wysyłki do innego państwa członkowskiego;
• w terminie 4 miesięcy po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu importu, przedstawić organowi celnemu dokument potwierdzający wykazanie dostawy w informacji podsumowującej (gdy w informacji są też inne dostawy i nie da się jej zidentyfikować – zaświadczenie z urzędu skarbowego o złożeniu informacji podsumowującej);
• nie naruszyć tego terminu w ostatnich 12 miesiącach – w przeciwnym razie składa zabezpieczenie w wysokości równej podatkowi, który nie zostanie uiszczony.

Z ustawy o VAT (tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1263) warto znać jeszcze dwie rzeczy:

• Stawka 0% na dostawie (art. 42 ust. 1). Wymaga nabywcy z ważnym numerem VAT UE, który podał go dostawcy, dowodów wywozu z Polski i dostarczenia towaru nabywcy w innym państwie członkowskim (np. dokumenty przewozowe i specyfikacja poszczególnych sztuk ładunku – art. 42 ust. 3) oraz rejestracji jako podatnik VAT UE w dniu składania deklaracji. Błędna lub niezłożona informacja podsumowująca może pozbawić stawki 0% (art. 42 ust. 1a).
• Przedstawiciel podatkowy (art. 18d). Gdy podatnik w Polsce wyłącznie importuje towary przeznaczone do innego państwa członkowskiego, sam wywozi je w ramach WDT i nie jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, przedstawiciel podatkowy wykonuje jego obowiązki w imieniu własnym. W tej sytuacji agencja celna może być przedstawicielem podatkowym bez wymogu uprawnień do doradztwa podatkowego lub usługowego prowadzenia ksiąg (art. 18b ust. 3); pozostałe warunki z art. 18b ust. 1 nadal obowiązują.

Jeśli towar zostaje w Polsce, procedura 42 nie ma zastosowania – obowiązują normalne zasady VAT od importu (zob. jak rozliczyć VAT przy imporcie).

Procedura 40 a procedura 42 – różnice

	Procedura 40 (kod 4000)	Procedura 42 (kod 4200)
Istota	Jednoczesne dopuszczenie do obrotu i wprowadzenie do obrotu krajowego	To samo, z dostawą zwolnioną z VAT do innego państwa członkowskiego
VAT importowy w kraju wprowadzenia	Należny	Zwolniony (art. 143 ust. 1 lit. d dyrektywy)
Gdzie rozlicza się VAT	Kraj importu	Kraj ostatecznego przeznaczenia
Towar zostaje w kraju importu?	Tak	Nie – musi jechać do innego państwa UE
Dodatkowe dane w zgłoszeniu	Brak	Numery VAT importera i nabywcy, dowód dalszego transportu
Cło	Płatne, jeśli należne	Płatne, jeśli należne

Jak to wygląda krok po kroku?

1. Ustal, czy towar faktycznie jedzie do innego państwa UE i do kogo – nabywca musi mieć ważny numer VAT UE nadany w tym państwie.
2. Sprawdź numery VAT importera i nabywcy w systemie VIES, zanim złożysz zgłoszenie.
3. Ustal kod taryfowy i pochodzenie, bo cło nadal obowiązuje (zob. jak znaleźć kod towaru).
4. Złóż zgłoszenie z kodem 4200 i podaj w nim numery VAT (jako dodatkowe odniesienia podatkowe) oraz dane dowodowe wymagane przez organ państwa importu.
5. Zorganizuj transport do kraju docelowego i zbierz dokumenty przewozowe z potwierdzeniem dostarczenia.
6. Wykaż dostawę w informacji podsumowującej (VAT-UE) i, jeśli importujesz w Polsce, dostarcz organowi celnemu dokument potwierdzający to w terminie 4 miesięcy po miesiącu powstania obowiązku podatkowego.

Dokumenty i dane, które trzeba mieć

• numer VAT UE importera (w Polsce – ważny NIP z prefiksem PL do transakcji wewnątrzwspólnotowych) lub dane przedstawiciela podatkowego i kopia umowy (§ 4 ust. 7 rozporządzenia);
• numer VAT nabywcy z kraju docelowego;
• faktura handlowa, list przewozowy (np. CMR) i specyfikacja ładunku;
• dowód dostarczenia do nabywcy w innym państwie UE;
• potwierdzenie wykazania dostawy w informacji podsumowującej;
• numer EORI zgłaszającego – zob. jak uzyskać numer EORI.

Przykład z praktyki

Polska spółka z numerem VAT UE kupuje od brytyjskiego dostawcy towar, który ma trafić do niemieckiej firmy z ważnym niemieckim numerem VAT. Towar jest zgłaszany do dopuszczenia do obrotu w Polsce z kodem 4200: w zgłoszeniu podano polski numer spółki i niemiecki numer nabywcy oraz dowód, że ładunek pojedzie do Niemiec. Spółka płaci cło (jeśli należne), ale nie płaci VAT importowego. Po dostarczeniu towaru wykazuje dostawę w informacji podsumowującej i w ciągu 4 miesięcy po miesiącu powstania obowiązku podatkowego dostarcza organowi celnemu potwierdzenie. Niemiecki nabywca rozlicza VAT w Niemczech. (Przykład poglądowy – w konkretnej sprawie decydują dokumenty i przepisy państwa importu.)

Najczęstsze błędy

• Brak lub błędny numer VAT importera albo nabywcy w chwili importu – art. 143 ust. 2 dyrektywy uzależnia zwolnienie od ich podania.
• Brak dowodu, że towar pojedzie do innego państwa UE, a potem brak dowodu dostarczenia – grozi utrata stawki 0% na dostawie.
• Towar zostaje w kraju importu. Zwolnienie obejmuje tylko towary jadące do innego państwa członkowskiego.
• Niezłożona lub błędna informacja podsumowująca (art. 138 ust. 1a dyrektywy, art. 42 ust. 1a ustawy o VAT).
• Przekroczenie 4-miesięcznego terminu w Polsce – skutkuje obowiązkiem zabezpieczenia przy kolejnych importach.
• Założenie, że procedura 42 znosi cło. Nie znosi – tylko VAT.
• Odbiorca prywatny lub bez numeru VAT UE – to nie jest sytuacja dla kodu 4200.

Procedura 42 przy towarach z Wielkiej Brytanii

Po Brexicie towar z Wielkiej Brytanii jest w UE towarem spoza Unii. Procedura 42 dotyczy więc importu do UE, a nie wywozu z UK. Dla przesyłek z UK do firm w Polsce i innych krajach UE są trzy typowe układy:

• Odprawa w innym państwie UE, towar jedzie do Polski (np. wjazd przez port w Holandii, Belgii lub Francji). Zgłoszenie z kodem 4200 składa się w państwie wprowadzenia, według jego przepisów (m.in. co do numeru VAT importera lub przedstawiciela podatkowego i momentu podania dowodów – art. 143 ust. 2 dyrektywy). Polski nabywca z ważnym numerem VAT UE rozlicza VAT w Polsce.
• Odprawa w Polsce, towar jedzie dalej do trzeciego państwa UE (np. do Niemiec). Polska jest wtedy państwem importu, więc stosuje się § 4 rozporządzenia MF opisany wyżej: importer podaje numery VAT i dowód dalszego transportu, a po imporcie ma 4 miesiące na dokument potwierdzający wykazanie dostawy w informacji podsumowującej.
• Odprawa w Polsce, towar zostaje w Polsce. Procedura 42 nie ma zastosowania – wybiera się kod 4000 i VAT importowy płaci się w Polsce (zob. jak rozliczyć VAT przy imporcie).

W każdym z tych układów cło, jeśli należne, płaci się przy dopuszczeniu do obrotu, a po stronie VAT liczy się to samo: ważne numery VAT i dowód, że towar faktycznie opuścił państwo importu. Procedura nie jest dla odbiorcy prywatnego ani firmy bez unijnego numeru VAT.

Czy „Regime 42 w UK” istnieje?

W brytyjskim systemie CDS kod procedury 42 jest przewidziany dla towarów przemieszczanych do Irlandii Północnej – z Wielkiej Brytanii albo z reszty świata (HMRC – Requested Procedure 42). Tak samo brytyjska ulga w VAT przy dalszej dostawie do UE (Onward Supply Relief) dotyczy towarów importowanych do Irlandii Północnej. Wytyczne HMRC nie wymieniają jej przy imporcie do Anglii, Szkocji i Walii. Na wywozie z UK do UE kod 42 się więc nie pojawia – pojawia się dopiero w zgłoszeniu importowym w państwie UE.

Kiedy pomoże agencja celna?

Jeśli nie masz pewności, czy dla Twojej trasy właściwy jest kod 4000 czy 4200, kto powinien być importerem albo czy potrzebny jest przedstawiciel podatkowy, sprawdzimy to przed złożeniem zgłoszenia. Zobacz, jak wygląda import z UK do Polski i napisz przez formularz kontaktowy. Koszty obsługi znajdziesz w artykule ile kosztuje odprawa celna.

Najczęstsze pytania