Kary celne dla firm — co grozi za błędy w zgłoszeniu w Polsce i w Wielkiej Brytanii

Polska: odpowiedzialność karnoskarbowa za błędy celne

Rozdział 7 Kodeksu karnego skarbowego („Przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami i usługami”, art. 85–96 KKS) opisuje sankcje za naruszenia obowiązków celnych.

Art. 86 KKS — przemyt celny

Kto, nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku celnego, przywozi z zagranicy lub wywozi za granicę towar bez jego przedstawienia organowi celnemu lub zgłoszenia celnego, przez co naraża należność celną na uszczuplenie — podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. Jeżeli kwota narażonej należności celnej jest małej wartości (art. 86 § 3; w 2026 r. do 961 200 zł, tj. 200-krotności minimalnego wynagrodzenia), sprawca podlega tylko karze grzywny do 720 stawek dziennych — to nadal przestępstwo skarbowe, choć bez groźby pozbawienia wolności. Dopiero gdy kwota nie przekracza ustawowego progu (art. 86 § 4; w 2026 r. 24 030 zł, tj. 5-krotność minimalnego wynagrodzenia), czyn jest wykroczeniem skarbowym.

Art. 87 KKS — oszustwo celne

Kto przez wprowadzenie w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej naraża należność celną na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. Te same progi co w art. 86 decydują o łagodniejszym zagrożeniu: przy małej wartości — tylko grzywna do 720 stawek dziennych (§ 3), a do ustawowego progu — wykroczenie skarbowe (§ 4). Przepis ten dotyczy sytuacji, w których w zgłoszeniu celnym świadomie podano nieprawdziwe dane (np. zaniżoną wartość celną, błędny kod CN czy fałszywe pochodzenie towaru).

Art. 85 KKS — wyłudzenie dokumentu

Dotyczy wyłudzenia pozwolenia lub innego podobnego dokumentu dotyczącego warunków obrotu z zagranicą towarami lub usługami przez podstępne wprowadzenie w błąd organu, a także używania takiego dokumentu — grozi grzywna do 720 stawek dziennych albo kara pozbawienia wolności do lat 2, albo obie kary łącznie.

Wykroczenie skarbowe a przestępstwo skarbowe

Kodeks karny skarbowy rozróżnia przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe — o kwalifikacji decyduje przede wszystkim wysokość narażonej lub uszczuplonej należności w stosunku do ustawowego progu, czyli 5-krotności minimalnego wynagrodzenia w czasie popełnienia czynu (art. 53 § 3 i § 6 KKS). Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł obowiązującym w 2026 r. próg ten wynosi 24 030 zł. Wykroczenie skarbowe zagrożone jest wyłącznie karą grzywny określaną kwotowo (od 1/10 do 20-krotności minimalnego wynagrodzenia, tj. w 2026 r. od 480,60 zł do 96 120 zł — art. 48 § 1 KKS) i może zostać zakończone mandatem karnym (do 5-krotności minimalnego wynagrodzenia). Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności (art. 17 KKS) jest dostępne przy wykroczeniach skarbowych oraz przy przestępstwach skarbowych zagrożonych wyłącznie grzywną — nie przy czynach zagrożonych karą pozbawienia wolności. Przy powtarzających się błędach trzeba jednak pamiętać o czynie ciągłym: dwa lub więcej zachowań podjętych w krótkich odstępach czasu (przy uszczupleniach — do 6 miesięcy) w wykonaniu tego samego zamiaru lub z wykorzystaniem takiej samej sposobności uważa się za jeden czyn zabroniony (art. 6 § 2 KKS), co może przesunąć kwalifikację z wykroczenia na przestępstwo skarbowe.

Wielka Brytania: Customs Civil Penalties (CCP)

System kar celnych w UK wprowadziły sekcje 24–41 Finance Act 2003. HMRC rozróżnia dwa rodzaje kar: Civil Evasion Penalty (za celowe uchylanie się od cła — zakłada nieuczciwość) oraz zwykły Civil Penalty (za naruszenie przepisów celnych bez elementu nieuczciwości).

Zwykłe błędy w zgłoszeniu

Zgodnie z Customs Notice 301 („Civil penalties for contraventions of customs law”) każdy błąd w zgłoszeniu importowym lub eksportowym jest traktowany jako naruszenie prawa celnego (contravention), a HMRC ma dyskrecjonalne prawo wszczęcia postępowania o karę. HMRC wyraźnie podkreśla w swoich wytycznych (CCPG10120), że kary te nie zakładają nieuczciwości ani zamiaru uchylenia się od cła — mają charakter administracyjny.

Wysokość kary

Według Customs Notice 301 minimalna kara wynosi 250 GBP i zwykle jest to pierwsza kara, jaką firma otrzyma — zależy to jednak od wagi naruszenia. Za kolejne podobne naruszenia HMRC nakłada kary w stopniowo rosnących kwotach, aż do ustawowego maksimum: 2 500 GBP za naruszenie przy poważniejszych nieprawidłowościach i 1 000 GBP przy pozostałych.

Civil Evasion Penalty — gdy HMRC podejrzewa nieuczciwość

Jeśli HMRC uzna, że błąd nie był przypadkowy, lecz wynikał z celowego działania mającego na celu uniknięcie należności celnych, sprawa może zostać zakwalifikowana jako Civil Evasion Penalty zamiast zwykłego Civil Penalty. W takim przypadku kara jest równa kwocie cła lub podatku, którego firma uniknęła albo próbowała uniknąć (s. 25 Finance Act 2003), a samo postępowanie wymaga od HMRC wykazania nieuczciwości po stronie podmiotu — co jest wyższym progiem dowodowym niż przy zwykłym naruszeniu przepisów. W najpoważniejszych przypadkach (zorganizowany przemyt, systematyczne fałszowanie dokumentów) sprawa może zostać skierowana na drogę postępowania karnego, a nie tylko administracyjnego.

Wsparcie zamiast automatycznej kary

HMRC deklaruje w swoich wytycznych, że dla firm, które chcą działać zgodnie z prawem, ale popełniły błąd z braku wiedzy, w pierwszej kolejności oferowane jest wsparcie, edukacja i doradztwo, a nie automatyczna kara — co odróżnia podejście brytyjskie od sztywnej kwalifikacji karnoskarbowej w Polsce.

Jak ograniczyć ryzyko sankcji

• Weryfikuj kod CN, wartość celną i pochodzenie towaru przed złożeniem zgłoszenia — błędy w tych trzech obszarach są najczęstszą przyczyną postępowań.
• Jeśli zauważysz błąd po odprawie, sprawdź możliwość korekty zgłoszenia (w UE — art. 173–174 UKC, w UK — mechanizm CDS) zanim błąd wykryje kontrola.
• Prowadź dokumentację uzasadniającą dane w zgłoszeniu (kontrakty, faktury, kalkulacje wartości celnej) — w razie kontroli to ona decyduje o kwalifikacji sprawy jako pomyłki albo działania celowego.
• Przy działalności o dużej skali rozważ status upoważnionego przedsiębiorcy (AEO) — daje m.in. mniej kontroli fizycznych i dokumentowych (art. 38 ust. 6 UKC). Pamiętaj, że naruszenia skutkujące karą CCP mogą wpłynąć na utrzymanie statusu AEO w UK (HMRC, CCPG11130).

Dobrowolne ujawnienie błędu — dlaczego się opłaca

Zarówno w Polsce, jak i w Wielkiej Brytanii dobrowolne zgłoszenie błędu organom, zanim wykryje go kontrola, jest traktowane jako okoliczność łagodząca. W polskim systemie prawnym instytucja czynnego żalu (art. 16 KKS) pozwala uniknąć odpowiedzialności karnoskarbowej, jeśli sprawca zawiadomi organ ścigania o popełnionym czynie zabronionym, ujawniając jego istotne okoliczności — w szczególności osoby współdziałające — i w wyznaczonym terminie uiści w całości uszczuploną należność publicznoprawną. Zawiadomienie jest bezskuteczne, gdy organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynność lub kontrolę zmierzającą do jego ujawnienia (art. 16 § 5 KKS). W Wielkiej Brytanii zasada jest jeszcze korzystniejsza: zgodnie z Customs Notice 301 firma nie otrzyma kary CCP, jeśli sama wykryje i dobrowolnie ujawni naruszenie — na piśmie i w czasie, gdy nie miała powodu sądzić, że HMRC prowadzi czynności w sprawie należności celnych.

Odpowiedzialność przedstawiciela celnego a odpowiedzialność importera

Warto pamiętać, że w przypadku korzystania z przedstawiciela celnego (agencji celnej) odpowiedzialność za treść zgłoszenia rozkłada się inaczej w zależności od rodzaju przedstawicielstwa. Przy przedstawicielstwie bezpośrednim agencja działa w imieniu i na rzecz importera/eksportera, a odpowiedzialność za dane w zgłoszeniu pozostaje głównie po stronie zgłaszającego (klienta). Przy przedstawicielstwie pośrednim agencja działa we własnym imieniu, na rzecz klienta, i jest dłużnikiem obok klienta, na rzecz którego złożono zgłoszenie (art. 77 ust. 3 UKC), co oznacza odpowiedzialność solidarną za dług celny (art. 84 UKC) — co ma bezpośrednie znaczenie przy ustalaniu, kto odpowiada za błąd skutkujący karą.

Odpowiedzialność osób fizycznych w firmie

Przy przestępstwach i wykroczeniach skarbowych z Kodeksu karnego skarbowego odpowiedzialność karną ponosi osoba fizyczna, a nie sama spółka jako podmiot — zwykle jest to osoba faktycznie zajmująca się sprawami celnymi firmy (np. członek zarządu, dyrektor logistyki, osoba odpowiedzialna za zgłoszenia celne na podstawie wewnętrznego podziału obowiązków). Warto, by firmy handlujące na dużą skalę miały jasno określone i udokumentowane zakresy odpowiedzialności za zgłoszenia celne — to ułatwia zarówno wewnętrzną kontrolę jakości, jak i obronę w razie postępowania karnoskarbowego, gdy trzeba wykazać, kto faktycznie odpowiadał za dany obszar.

Źródła

• Kodeks karny skarbowy — ustawa z 10 września 1999 r., tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 633 (ISAP)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia w 2026 r. — 4806 zł (ISAP)
• Civil penalties for contraventions of customs law — Customs Notice 301, GOV.UK
• CCPG10120 — Introduction: overview of Customs Civil Penalties — HMRC internal manual, GOV.UK
• Finance Act 2003, s. 25 (Civil Evasion Penalty) — legislation.gov.uk

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie spornej skonsultuj się z doradcą podatkowym lub adwokatem.

Jeśli chcesz zminimalizować ryzyko błędu w zgłoszeniu celnym, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania