CBAM 2026 — co to jest, kogo dotyczy, raportowanie

CBAM co to jest

CBAM, czyli mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, to instrument prawa unijnego wprowadzony Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z 10 maja 2023 r. Jego celem jest ograniczenie tzw. ucieczki emisji (carbon leakage) — czyli sytuacji, w której produkcja wysokoemisyjna przenosi się poza UE, a towary są następnie importowane bez ponoszenia kosztu emisji, jaki ponoszą producenci unijni objęci systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS).

W praktyce CBAM ma sprawić, że cena importowanego towaru odzwierciedla emisje CO2 powstałe przy jego wytworzeniu — w sposób zbliżony do kosztu, jaki ponosiłby producent unijny kupujący uprawnienia w systemie EU ETS. Mechanizm nie jest cłem w klasycznym rozumieniu — to odrębny instrument klimatyczny, rozliczany poza standardową procedurą celną, choć ściśle powiązany z importem i danymi zgłoszeniowymi towaru.

Co istotne, CBAM obejmuje towary niezależnie od kraju pochodzenia — dotyczy zarówno importu z Chin czy Turcji, jak i z Wielkiej Brytanii. Jedynym kryterium jest to, czy towar mieści się w zakresie załącznika I do rozporządzenia i czy przekroczony został próg de minimis.

CBAM kogo dotyczy

Obowiązkami CBAM objęci są importerzy wprowadzający do Unii Europejskiej towary wymienione w załączniku I do rozporządzenia, należące do sektorów:

• cement,
• energia elektryczna,
• nawozy,
• żelazo i stal,
• aluminium,
• wodór.

Obowiązek dotyczy importera — to on musi posiadać status upoważnionego zgłaszającego CBAM i rozliczać emisje wbudowane w sprowadzany towar, niezależnie od tego, gdzie towar został wyprodukowany. Jeżeli zgłoszenie celne w imieniu importera składa pośredni przedstawiciel celny, to przedstawiciel sam musi mieć status upoważnionego zgłaszającego CBAM.

W praktyce oznacza to, że obowiązek nie spoczywa na producencie czy eksporterze spoza UE (choć to on dostarcza dane o emisjach), lecz na polskiej lub unijnej firmie, która figuruje jako importer w zgłoszeniu celnym. Jeśli korzystasz z pośredniego przedstawiciela celnego przy odprawie, warto z wyprzedzeniem ustalić, kto w praktyce będzie występował jako zgłaszający CBAM i kto zbierze dane od dostawcy.

Upoważniony zgłaszający CBAM — co to znaczy

Od 1 stycznia 2026 r. import towarów objętych CBAM do UE (powyżej progu de minimis) wymaga posiadania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM (ang. authorised CBAM declarant). Bez tego statusu wprowadzanie towarów objętych mechanizmem nie jest możliwe — z jednym wyjątkiem przejściowym (art. 5 ust. 7a rozporządzenia po zmianie): importer, który złożył wniosek o status do 31 marca 2026 r., może tymczasowo importować towary CBAM do czasu wydania decyzji przez organ.

Status ten przyznaje właściwy organ krajowy (National Competent Authority) państwa członkowskiego, w którym importer ma siedzibę — wniosek składa się za pośrednictwem unijnego Rejestru CBAM (CBAM Registry). Upoważniony zgłaszający CBAM odpowiada za:

• rejestrację w systemie CBAM i uzyskanie numeru zgłaszającego,
• gromadzenie danych o emisjach wbudowanych w importowane towary (np. na podstawie danych od producenta/eksportera spoza UE),
• składanie rocznej deklaracji CBAM,
• zakup i rozliczenie odpowiedniej liczby certyfikatów CBAM.

Jakie dane trzeba zebrać od dostawcy

Aby prawidłowo rozliczyć emisje wbudowane, upoważniony zgłaszający potrzebuje od producenta lub eksportera spoza UE m.in.:

• rodzaju i ilości towaru (kod CN, masa),
• wielkości emisji bezpośrednich i — w niektórych przypadkach — pośrednich powstałych przy produkcji,
• informacji o ewentualnej cenie emisji zapłaconej już w kraju pochodzenia (co pozwala pomniejszyć liczbę certyfikatów do rozliczenia),
• metody kalkulacji emisji zgodnej z metodyką wskazaną w aktach wykonawczych do rozporządzenia CBAM.

Brak takich danych od dostawcy nie zwalnia importera z obowiązku — w takiej sytuacji trzeba stosować wartości domyślne (referencyjne) ustalane przez Komisję Europejską, które zwykle są mniej korzystne niż dane rzeczywiste.

CBAM od kiedy — harmonogram

Mechanizm wchodził w życie etapami:

• 1 października 2023 – 31 grudnia 2025 — okres przejściowy: importerzy (lub ich przedstawiciele pośredni) mieli obowiązek składać wyłącznie kwartalne raporty CBAM (bez zakupu i rozliczania certyfikatów), pierwszy raport od 31 stycznia 2024 r.
• od 1 stycznia 2026 — start systemu docelowego i stosowania progu de minimis 50 t: import towarów CBAM wymaga statusu upoważnionego zgłaszającego (z wyjątkiem dla wniosków złożonych do 31 marca 2026 r.), a mechanizm przechodzi z raportowania kwartalnego na roczne deklaracje wraz z obowiązkiem zakupu certyfikatów.
• od 1 lutego 2027 — start sprzedaży certyfikatów CBAM przez wspólną platformę centralną.
• do 30 września 2027 — termin pierwszej rocznej deklaracji CBAM i rozliczenia certyfikatów za import zrealizowany w 2026 r.

CBAM raportowanie — jak to działa w systemie docelowym

W okresie przejściowym (2023–2025) obowiązywało raportowanie kwartalne, bez zakupu certyfikatów — to na tym etapie firmy uczyły się liczyć emisje wbudowane w towar. Od 1 stycznia 2026 r. ten model się zmienia:

• Podstawową jednostką rozliczeniową staje się roczna deklaracja CBAM — pierwsza (za 2026 r.) ma termin do 30 września 2027 r. i musi zawierać m.in. ilość importowanego towaru, wielkość emisji wbudowanych oraz liczbę certyfikatów do rozliczenia (po uwzględnieniu ewentualnych obniżek za cenę emisji zapłaconą w kraju pochodzenia).
• Deklaracja wymaga raportu weryfikacyjnego od akredytowanego weryfikatora.
• Certyfikaty CBAM można nabywać na wspólnej platformie centralnej od 1 lutego 2027 r.
• Cena certyfikatu CBAM jest wyliczana na podstawie ceny aukcyjnej uprawnień EU ETS — jako średnia kwartalna w 2026 r. i średnia tygodniowa od 2027 r.
• Zgłaszający ma też obowiązek utrzymywać na koncie w Rejestrze CBAM na koniec każdego kwartału liczbę certyfikatów odpowiadającą co najmniej 50% emisji wbudowanych w towary zaimportowane od początku roku kalendarzowego — obowiązek ten działa od 2027 r.

Typowe błędy przy wdrażaniu CBAM w firmie

Przy wdrażaniu obowiązków CBAM najczęściej powtarzają się te same problemy:

• Sprawdzanie tylko kodu CN towaru, bez sprawdzenia progu de minimis — firma zakłada, że skoro towar mieści się w załączniku I, to od razu ma pełne obowiązki CBAM, mimo że łączny wolumen importu w roku kalendarzowym mieści się w limicie 50 ton.
• Zbyt późne wystąpienie o status upoważnionego zgłaszającego — proces przez Rejestr CBAM i krajowy organ kompetentny wymaga czasu; odkładanie wniosku na ostatnią chwilę może zablokować import towarów objętych mechanizmem.
• Brak wcześniejszego ustalenia z dostawcą, kto dostarczy dane o emisjach — jeśli eksporter spoza UE nie jest przygotowany na raportowanie emisji, importer utknie przy droższych wartościach domyślnych.
• Mylenie unijnego CBAM z brytyjskim UK CBAM — to dwa różne systemy prawne z różnymi datami startu, progami i zakresem towarowym (UK CBAM nie obejmuje energii elektrycznej); spełnienie obowiązków w jednym nie oznacza automatycznego spełnienia obowiązków w drugim.
• Traktowanie CBAM jako jednorazowego zgłoszenia — w systemie docelowym jest to proces roczny, wymagający bieżącego zbierania danych przez cały rok, a nie tylko w miesiącu poprzedzającym termin deklaracji.

CBAM a Wielka Brytania — dwa osobne wątki

Ten artykuł opisuje ogólne, unijne CBAM (Rozporządzenie 2023/956), które dotyczy importu do UE z dowolnego kraju spoza Unii — także z Wielkiej Brytanii. Jeśli Twoja firma handluje towarami CBAM na osi UK↔UE, warto rozróżnić dwa osobne tematy:

• Jeżeli importujesz towary objęte CBAM z UK do Polski — sprawdź, czy Twoja firma podlega unijnemu CBAM: CBAM od 1 stycznia 2026 – czy import z UK do Polski dotyczy Twojej firmy.
• Jeżeli eksportujesz towary do Wielkiej Brytanii — Wielka Brytania wprowadza własny, odrębny mechanizm UK CBAM od 1 stycznia 2027 r., obejmujący aluminium, cement, nawozy, wodór oraz żelazo i stal — bez energii elektrycznej (inaczej niż w UE) — z innymi progami i zasadami niż unijne CBAM: UK CBAM 2027 — kompletny przewodnik dla polskich eksporterów do Wielkiej Brytanii.

Unijne CBAM i brytyjski UK CBAM to dwa niezależne systemy prawne — obowiązki w jednym nie zwalniają z obowiązków w drugim.

Źródła

• Komisja Europejska — Carbon Border Adjustment Mechanism (przegląd)
• Komisja Europejska — CBAM definitive regime (system docelowy od 2026)
• EUR-Lex — Rozporządzenie (UE) 2023/956
• EUR-Lex — tekst skonsolidowany 2023/956 (stan na 20.10.2025, po pakiecie Omnibus)
• DEHSt (niemiecki krajowy organ ds. handlu emisjami) — CBAM Definitive Regime from 2026

Jeżeli Twoja firma handluje towarami objętymi CBAM na trasie UK–UE i potrzebujesz wsparcia przy odprawach celnych, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania